Dịch giả Đoàn Tuấn Đức đang trong quá trình dịch thơ cho cuốn ‘Space – Không Gian’- ấn bản thơ kèm hình minh họa đầu tiên của Ajar Press
Viết bởi Đoàn Tuấn Đức ● Minh họa bởi Nguyễn Thúy Hằng ● Dịch bởi Tabby Chino
Gửi Z
từ khi nào loài nhện cái thôi nhai nỗi đau tự tạo
lìa đời phen diễm tình
phân thể chìm đột quỵ
thoáng hương mất hút
rạn khô nứt mắt
vàng nâu run bần bật
từng khối màu phù thũng
em có thấy?
này Z
hãy thành khẩn hồn nhiên
để khối lòng nghiêng
điền tròn vành vực thẳm.
-Phạm Vũ Văn Khoa –To Z
since whenever, the female spider has ceased gnawing on self-inflicted pain
parting from life upon a rapturous romance
the severed body collapses converging
a fleeting fragrance escapes
withers away before the eyes even open
a yellowing brown throbbing tremble
each swollen lump of color
don’t you see?
hey Z,
will you pledge yourself to innocence
for the whole of your soul to tilt
and complete the round abyss’ rim.
-translated by Đoàn Tuấn Đức-
Những phương nghĩa khó nắm bắt của tiếng Việt
Những ngôn từ trong văn học Việt sử dụng rộng rãi trong thơ ca, hầu hết đều là những từ ghép, được tạo thành từ việc ghép hai từ đơn với nhau. Những từ đơn – có nghĩa riêng của chúng khi đứng một mình – sẽ tạo thành một tầng nghĩa thứ ba khi đứng cạnh nhau, một tầng nghĩa chứa đựng nghĩa của cả hai từ đơn tạo nên nó. Nghĩa của từ ghép thường mang những sắc thái khó nắm bắt hơn, rộng hơn và phong phú hơn, như thể nó tồn tại trong một không gian nằm giữa hai tầng nghĩa của các nhân tố tạo thành. Nó không gắn chặt với một định nghĩa xác định và chính xác như những từ trong tiếng Anh. Ví như, ‘Diễm’ có nghĩa là ‘đẹp một cách ủy mị, gợi những uẩn khúc.’ Cách phát âm của từ này trong tiếng Việt cũng mang đến cảm giác uốn khúc, quanh co và bổ sung thêm âm hưởng đó cho nghĩa của từ. ‘Tình’ nghĩa là tình yêu, nhưng lại chứa đựng một hàm ý mạnh mẽ về cả nhục dục. Từ ghép ‘diễm tình’ miêu tả một thứ tình yêu đa cảm, vui thú, nhưng cũng mang cả cái nhìn mỉa mai và đã được cường điệu hóa. ‘Rapturous romance,’ ‘mối tình cuồng si’ theo ý tôi đã mô tả được ý nghĩa ấy, chứa đựng cả nhục dục, trong khi đó vẫn gợi lên được cái say, cái kịch tính và cả những trớ trêu.
Dòng chảy ngữ pháp
Không giống với thơ ca phương Tây, thơ Việt cho phép rất nhiều cấu trúc ngữ pháp linh hoạt và đa phần lỏng lẻo. Phần giữa bài thơ ‘Gửi Z’ là một tổ hợp tính từ và động từ mà không cần đến chủ ngữ. Tôi tin rằng nhà thơ có ý để tác phẩm của mình như vậy để người đọc có thể “phiêu” cùng những cảm giác một cách tự do hơn và không bị ràng buộc bởi cấu trúc thơ.
Để bảo tồn cái ngữ pháp của tiếng Anh, tôi đào lên những sự vật giấu kín trong câu từ còn để ngỏ của Khoa. Tự tôi quyết định đâu là mở đầu và kết của một câu. Do đó bản dịch Tiếng Anh sẽ chặt chẽ hơn văn bản gốc. Và để đền bù cho phần diễn đạt lưu loát bị mất do đó, tôi sử dụng những từ ngữ mạnh và xâu chuỗi những cụm từ có tính lặp lại để tạo ra những phách nhấn, mô phỏng một hiệu ứng tương tự mà bản gốc tiếng Việt đã tạo ra. Những cụm như ‘collapses converging’, ‘fleeting fragrance’, ‘eyes even open’, ‘throbbing tremble’ sẽ giúp duy trì thứ tự nhấn mạnh của từ mà vẫn thách thức tính hợp lý của ngữ pháp, nhờ đó đưa bản dịch lại gần hơn với ‘dòng’ cảm xúc vô thức mà Khoa đã truyền vào trong bài thơ.
●●
‘Space – Không Gian’ sẽ ra mắt ngày 13/01, lúc 8 giờ tối tại Tadioto, kèm các tiết mục đọc thơ, âm nhạc và cơ hội để bạn tự thể hiện giọng hát của mình. Kế hoạch ra mắt của cuốn sách trong Tp Hồ Chí Minh dự định là ngày 31/01. Và bạn có thể tìm mua tác phẩm này tại Manzi.
