Đạo diễn người Mỹ gốc Việt Victor Vũ chia sẻ về tầm quan trọng của một câu chuyện hay, và những thử thách trong việc tạo ra một tác phẩm điện ảnh chuyển thể từ một trong những tiểu thuyết thiếu niên nổi tiếng nhất tại Việt Nam.
Có thể nói Victor Vũ là một trong những đạo diễn Việt kiều nhận được nhiều lợi ích nhất từ việc chính phủ Việt Nam nới lỏng quyền kiểm soát của nhà nước trong việc sản xuất phim, cho phép các doanh nghiệp và nhà làm phim tư nhân cũng như nước ngoài được sản xuất phim tại Việt Nam. Bản thân anh cũng chính là người đã tận dụng cơ hội đó tốt nhất. Kể từ lần đầu tiên về Việt Nam vào năm 2001, anh đã cho ra đời 11 bộ phim tại đây và trở thành một trong những đạo diễn được biết đến nhiều nhất ở Việt Nam.
Bên cạnh danh tiếng trong giới phê bình, cái tên Victor Vũ cũng được biết đến rộng rãi sau khi anh là đạo diễn đầu tiên bị các nhà kiểm duyệt phim Việt “sờ gáy” vì vấn đề bản quyền. Bộ phim Giao lộ định mệnh của anh bị cáo buộc có nhiều điểm tương đồng kì lạ với bộ phim hành động giật gân Shattered của Hollywood những năm 90. Bất chấp những rắc rối có thể đe dọa tới sự nghiệp, bao gồm cả việc tác phẩm của anh bị gạt khỏi Lễ trao giải Cánh diều vàng, Victor Vũ đã liên tiếp giành những giải thưởng danh giá cho Chuyện tình xa xứ (2009), Thiên mệnh anh hùng (2012) và Bí mật thảm đỏ (2012). Năm 2014, bộ phim Quả tim máu của anh trở thành bộ phim đạt doanh thu cao nhất mọi thời đại ở Việt Nam.
& Of Other Things đã có cơ hội trò chuyện với Victor Vũ trong thời gian anh đang chuẩn bị những bước hậu kỳ cuối cùng cho bộ phim mới nhất đang rất được đón đợi, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh. Bộ phim đánh dấu một bước chuyển mình của Vũ từ dòng phim hài lãng mạn và kịch tính sang dòng phim chuyển thể, với tác phẩm gốc là cuốn tiểu thuyết cùng tên dành cho thiếu niên của Nguyễn Nhật Ánh.
Phỏng vấn bởi Sadie Christie ● Dịch bởi Hoàng Hạnh Lê
&: Tình yêu dành cho điện ảnh của anh đã bắt đầu từ đâu, và đâu là bộ phim ảnh hưởng đến anh nhiều nhất?
Victor Vũ: Tất cả bắt đầu từ hồi tôi 7 tuổi. Hôm đó là lần đầu tiên tôi vào rạp chiếu phim, xem E.T.: the Extra – Terrestrial của Steven Spielberg. Tôi phải lòng điện ảnh ngay lập tức. Tôi dành phần lớn thời gian những ngày thơ ấu của mình xem những bộ phim của Hollywood. Phải đến tận cuối những năm trung học và đại học tôi mới được tiếp cận với điện ảnh thế giới. Hồi đó các tác phẩm của Alfred Hitchcock, Akira Kurosawa, Billy Wilder, Steven Spielberg, Martin Scorsese và Federico Fellini có tầm ảnh hưởng cực kỳ lớn.
Đồng thời, tôi lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống, bởi vậy tôi thường xuyên được nhắc nhở về cội nguồn Việt Nam của mình. Tất cả những sản phẩm đầu tay của tôi, bao gồm cả đồ án tốt nghiệp đại học, đều lấy chủ đề về Việt Nam, dù là kịch hay phim kinh dị. Có lẽ đó là bởi vì tôi nhập tâm được với nhân vật và những câu chuyện ấy luôn rất gần gũi với tôi. Cũng vì vậy mà tôi quyết định làm phim tại Việt Nam, như một sự tiếp nối hoàn toàn tự nhiên.
&: Anh có nhận thấy sự khác biệt đáng kể nào giữa khán giả Việt Nam và khán giả phương Tây không? Anh có lưu tâm đến cả hai đối tượng đó khi làm phim không?
Đối với tôi, thể hiện đúng cái chất của bộ phim quan trọng hơn rất nhiều so với việc cố gắng làm hài lòng mọi đối tượng khán giả. Bởi vì rất có thể cái cuối cùng bạn nhận được là một bộ phim hỗn tạp và giả tạo, lạc đề, hoặc không thể truyền tải điều gì tới bất kỳ ai.
Victor Vũ: Đối với tôi, thể hiện đúng cái chất của bộ phim quan trọng hơn rất nhiều so với việc cố gắng làm hài lòng mọi đối tượng khán giả. Bởi vì rất có thể cái cuối cùng bạn nhận được là một bộ phim hỗn tạp và giả tạo, lạc đề, hoặc không thể truyền tải điều gì tới bất kỳ ai. Nếu như cái chất của bộ phim là thuần Việt, thì đầu tiên nó phải hấp dẫn với khán giả Việt Nam đã. Tuy nhiên, tôi cũng hy vọng rằng dù khán giả của tôi đến từ đâu, họ cũng sẽ có cơ hội được trải nghiệm nét độc đáo của Việt Nam.
Khi bắt tay vào bất kỳ một dự án nào, tôi luôn phải xác định cho mình một số điều. Sẽ có những thứ chạm tới chúng ta ở mức độ nhân sơ – những thứ cả thế giới này có thể thấu hiểu và liên hệ được. Rồi cũng sẽ có những chi tiết, những sắc độ chỉ đặc trưng cho riêng một nền văn hóa. Những khác biệt có thể xuất hiện ngay từ kịch bản: cuộc hội thoại, phản ứng và thái độ của nhân vật trong các tình huống cụ thể… Sau đó mới là lúc tôi ứng dụng góc nhìn của một nhà làm phim vào đó. Tôi có thể kể lại câu chuyện này dưới góc độ điện ảnh như thế nào? Tôi có thể truyền tải những chất liệu này bằng cách nào là thú vị nhất?
Đối với Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, ngay từ đầu, rõ ràng đây sẽ là một chuyến hành trình nhiều bâng khuâng về lại thời ấu thơ của rất nhiều người Việt đã lớn lên trong khoảng thời gian đó. Trong cuốn tiểu thuyết ấy, có rất nhiều chi tiết cụ thể đến mức khán giả Việt Nam có thể nhớ đến ngay được. Việc tái hiện lại thế giới ấy một cách cụ thể là vô cùng quan trọng. Kể lại câu chuyện ấy dưới con mắt của một đứa trẻ cũng là việc quan trọng không kém. Phim về tuổi thiếu niên ở Việt Nam đến nay chưa nhiều, bởi vậy tôi có được rất nhiều cảm hứng khi khai quật dòng phim mới đó. Đây là một trong những lý do tôi lựa chọn xây dựng nên bộ phim này.
&: Bộ phim của anh được chuyển thể từ tiểu thuyết Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Anh. Vậy kịch bản của bộ phim so với câu chuyện gốc khác nhau như thế nào, và anh đã làm việc cùng tác giả như thế nào trong suốt quá trình xây dựng bộ phim?
Lần đầu tiên tôi gặp Nguyễn Nhật Ánh, tôi nhận ra rằng chúng tôi có chung một quan điểm. Tiểu thuyết là tiểu thuyết, mà phim là phim. Chúng là hai tạo phẩm khác biệt, và phải được xây dựng độc lập. Ông ấy nói với tôi rằng cuối cùng thì thứ quan trọng nhất phải là cảm xúc.
Victor Vũ: Chuyển thể một tiểu thuyết, nhất là một tiểu thuyết nổi tiếng, có rất nhiều áp lực. Ta không thể kể lại toàn bộ cuốn tiểu thuyết chỉ trong hai tiếng trình chiếu phim, bởi vậy bạn phải xây dựng một phiên bản riêng cho bộ phim của mình. Đó cũng là lúc bạn phải quyết định nên giữ lại cái gì, cái gì phải lược bỏ, cái gì phải thay đổi so với câu chuyện gốc. Lần đầu tiên tôi gặp Nguyễn Nhật Ánh, tôi nhận ra rằng chúng tôi có chung một quan điểm. Tiểu thuyết là tiểu thuyết, mà phim là phim. Chúng là hai tạo phẩm khác biệt, và phải được xây dựng độc lập. Ông ấy nói với tôi rằng cuối cùng thì thứ quan trọng nhất phải là cảm xúc.
Tiểu thuyết này bao gồm 81 chương ngắn, qua mỗi chương ta dần dần lật dở từng mảng ký ức tuổi thơ của nhân vật. Kịch bản gốc rất trung thành với câu chuyện trong tiểu thuyết, nhưng cũng giống như cuốn tiểu thuyết, nó không có một mạch truyện rõ ràng. Nguyễn Nhật Ánh không quá quan trọng cốt truyện hay kết cấu. Ông chú trọng vào tình cảm của hai anh em Thiều và Tường, những kỉ niệm thể hiện mối quan hệ giữa họ, bầu không khí và vẻ đẹp của vùng quê họ đang sống, cuộc sống xung quanh họ dưới mắt nhìn của một đứa trẻ. Đây cũng chính là điều thu hút tôi nhất khi lần đầu tiên tôi đọc cuốn sách này, và cũng ngay lập tức sau đó tôi hình dung ra một phiên bản điện ảnh cho nó. Tôi muốn phiên bản này tập trung chủ yếu vào mỗi quan hệ giữa hai anh em, nhưng vẫn không làm mất đi tinh thần của quyển tiểu thuyết. Nhìn chung, việc cân bằng các yếu tố rất khó khăn. Trong quá trình làm việc với nhà biên kịch, tôi mong muốn xây dựng được một bố cục chung, nhưng vẫn phải làm sao để bộ phim không bị cuốn vào quá nhiều tình tiết.
&: Anh có lời khuyên nào dành cho những người mong muốn theo đuổi sự nghiệp làm phim không?
Victor Vũ: Hãy chắc chắn rằng bạn thực sự đam mê với nó. Phải có lòng tin vào những câu chuyện bạn muốn kể. Những điều bạn học được tại trường điện ảnh và trải nghiệm thực tế cực kỳ khác biệt. Suốt dọc hành trình này bạn sẽ phải nếm trải nhiều thất vọng, nhiều tan vỡ nhưng nếu bạn có đam mê và tình yêu dành cho điện ảnh, bạn sẽ vượt qua hết những giai đoạn tăm tối ấy.
●●
Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh sẽ được trình chiếu tại L’Espace từ ngày 02/10 đến 09/10. Tham khảo lịch chiếu chi tiết tại Hanoi Grapevine.
