Things about me: Mai Huy Tân, doanh nhân đã mang xúc xích Đức đến Việt Nam, chia sẻ về trải nghiệm văn hóa và ẩm thực Đức trong quãng thời gian du học tại Đông Đức của ông.
Nếu bạn từng nếm thử những xiên xúc xích hay ăn một chiếc bánh mì xúc xích ở Hà Nội, rất có thể đó là sản phẩm thương hiệu xúc xích Đức Việt. Thương hiệu này được thanh lập bởi Mai Huy Tân, người đã có công mang thương hiệu xúc xích Đức nổi tiếng về VN sau khi ông kết thúc sự nghiệp học hành của mình tại Đông Đức.
Tạp chí & Of Other Things đã có buổi chuyện trò, gặp gỡ doanh nhân chủ của hãng xúc xích Đức Việt, người đã có bằng tiến sĩ về toán kinh tế tại trường Đại học Martin Luther, thành phố Halle, để phỏng vấn ông về những điều gợi nhớ lại khoảng thời gian xa nhà của ông.
Tự hào là một người đại diện cho tình hữu nghị giữa Việt Nam và Đức, ông xúc động chia sẻ về những kỉ niệm của mình kèm theo một chút hoài niệm về thời gian và nơi chốn xưa cũ. “Cho bạn xem những thứ này là một cơ hội tốt cho tôi để nhớ về khoảng thời gian đó. Thi thoảng cũng buồn một chút đấy, nhưng bình thường thì rất vui. Quá khứ đã qua rồi! Nhưng có thể lục lọi lại một chút ký ức thì cũng không sao. Khoảng thời gian đó tôi thường rất bận nhưng mọi thứ thì đều thú vị cả.”
Phỏng vấn bởi Nora Wehofsits ● ảnh chụp bởi Quang Fabien ● Dịch bởi Thanh Nguyễn
Cuốn album ảnh
Đây là cuốn album chứa đầy những bức ảnh về gia đình tôi ở Việt Nam. Trong suốt 4 năm ở Đông Đức, tôi chưa được nói chuyện lấy một lần qua điện thoại với họ. Tôi không có bất kì liên lạc nào với gia đình tôi ở đây và cả những người họ hàng bên Paris nữa. Họ sống ở bên phía Tây, vì vậy tôi thậm chí còn không được phép viết thư cho họ. Nhưng it nhất thì tôi vẫn có thể liên lạc với gia đình tôi ở Hà Nội qua thư. Gửi thư qua đường bưu điện từ Halle đến Hà Nội thì cũng phải mất 4 tuần mới đến được nơi.
Tôi vẫn còn giữ rất nhiều bức ảnh từ hồi đó. Tấm này là tôi với người bạn Việt Nam từng học ở Dresden…Nhìn chúng tôi lúc đó tràn trề ước mơ và hoài bão, bức ảnh này đã được 30 năm rồi đấy. Chúng tôi đã cùng nhau tổ chức những buổi tiệc văn hóa giữa cộng đồng người Việt tại Halle. Chúng tôi đã ca hát, nhảy múa và nấu những món ăn quê nhà tại đây.
●●
Những lá thư từ Karl-Heinz
Lần đầu tiên đến Kammerstadt, tôi gặp một người Đức tên là Karl-Heinz Diesch. Một người quen đã giới thiệu anh ấy với nhóm người Việt của chúng tôi. Lúc đó, tôi không nói được nhiều tiếng Đức nên đã không trò chuyện gì nhiều với anh ấy cả.
Nhưng sau đó thì Karl-Heinz đối với tôi như một người anh. Vào lúc đó thì anh đang làm việc tại một nhà máy hóa chất. Anh biết rất nhiều về văn hóa, văn học và ngay cả về các quốc gia khác. Anh đã giúp tôi tiếp xúc với nền văn hóa Đức, ví dụ như là anh ấy đã kể cho tôi nghe về Bertolt Brecht này. Anh cũng viết rất nhiều thư cho tôi, gần như là mọi ngày, ngay cả khi tôi đã quay trở về Việt Nam. Chữ viết của anh ấy rất đẹp nữa. Tôi giữ gìn tất cả những lá thư ấy, và hồi đó chúng như là một kiểu bài tập về nhà cho tôi. Anh ấy cứ động viên tôi mãi về việc học tiếng Đức mặc dù có rất nhiều khó khăn lúc bấy giờ.
Mùa đông đầu tiên tại Đức, Karl-Heinz đối với tôi như là một bức tường vững chãi, cho tôi dựa vào ở giữa nơi đất khách, xóa tan đi những nỗi lo sợ của tôi. Hồi đó, rất nhiều người Việt Nam tại Đông Đức bị cô lập. Không giống như tôi, họ không có cơ hội học tiếng Đức và cũng không quen biết với nhiều người Đức. Hầu như họ chỉ ở đó để làm việc. Nhưng bạn biết đấy, khi bạn cảm thấy cô đơn với cảm giác bị cô lập thì bạn sẽ không bao giờ cảm thấy vui vẻ, hài lòng được.
Tôi về VN được một thời gian rồi biết chuyện Bức tường Berlin sụp đổ qua báo chí. Chúng tôi không viết thư cho nhau nữa. Không lâu sau đó thì Karl-Heinz chết, sau ngày Đức thống nhất đất nước. Nhưng những ký ức về anh vẫn vẹn nguyên trong tôi cho đến tận bây giờ.
●●
Tấm bằng tiến sĩ
Tôi là người nước ngoài đầu tiên có bằng học vị tiến sĩ tại viện này. Bài luận văn của tôi đầu tiên được viết bằng tay. Sau đó thì nó đã được đánh máy và sao chép lại bằng chiếc máy đánh chữ trong văn phòng của người hướng dẫn luận văn. Ở đó có một thư viện rất tốt và được trang bị đầy đủ tiện nghi trên cả tuyệt vời. Vâng. Hầu như tất cả những ký ức của tôi về Đông Đức đều là những kỉ niệm đẹp. Ngày nay thì nó vẫn còn tồn tại về mặt địa lí.
Nhưng đối với tôi mà nói, thống nhất đất nước là một tiến trình về mặt chính trị, và sự sụp đổ của bức tường Berlin là điều không tránh khỏi. Tôi đã phát hiện ra những dấu hiệu ngầm đầu tiên (về điều sẽ xảy ra trong tương lai) trước tháng 11 năm 1989. Sau ngày Đức thống nhất không lâu, tôi có dịp quay lại nơi đó lần nữa, nhưng là ở bên phía Tây. Tôi nhận được một suất học bổng cho chương trình hậu tiến sĩ (postdoc). Tôi vẫn còn nhớ sự thay đổi từ Ostmark sang D-Mark rất rõ. Nhưng thật vui vì khi bức tường bị xóa bỏ, hòa bình lập lại và chiến tranh không còn nữa. Chỉ có điều nó không dễ dàng gì với những người Đức lúc đó, đặc biệt là với những người thất nghiệp. Chế độ chính trị không tồn tại nữa nhưng người dân thì cũng vẫn thế, không thay đổi gì. Hầu hết các bạn của tôi vẫn duy trì thói quen ở lì trong nhà như ngày còn chiến tranh.
●●
Bộ sưu tập những bài hát dân gian
Tôi đã từng ở trong dàn đồng ca khi tôi còn là một đứa trẻ, nhưng giờ tôi không hát được nữa. Hồi đó ở Đông Đức, chuyên mục của thiếu nhi trên TV hay phát giai điệu này “Sandmann ơi, Sandmann yêu dấu ơi, đã đến lúc rồi! Chúng ta hãy cùng nói lời chúc ngủ ngon nào….Những em bé ơi, những em bé thân yêu ơi, ta đã rất vui! Giờ hãy nhanh chân đặt mình lên chiếc giường ấm áp và ngủ ngon nào….” Đó là một bài hát chúc ngủ ngon rất nổi tiếng!
Karl-Heinz chính là người đã thổi bùng lên niềm đam mê của tôi đối với thể loại nhạc dân gian. Anh đã tặng tôi một cuốn sách bao gồm các tuyển tập nhạc dân gian. Tôi vẫn còn giữ chúng ở đây. Đó là món quà đầu tiên của tôi tại nước Đức.
Sau đó là đến kì nghỉ lễ Giáng sinh đầu tiên của tôi tại Kammerstadt. Lễ Giáng sinh năm đó đã gây cho tôi ấn tượng rất sâu sắc. Kể từ lúc đó trở đi tôi rất mê những giai điệu Giáng sinh và thậm chí còn tập hát chúng. Tôi còn muốn chia sẻ về những trải nghiệm, những dấu ấn của âm nhạc đối với tâm hồn tôi và tôi thậm chí đã từng cố dịch chúng sang tiếng Việt với vốn tiếng Đức còn nghèo nàn lúc đó. Và đương nhiên việc đó rất có ích cho việc học ngôn ngữ rồi. Sau này tôi có xuất bản một tuyển tập bài hát song ngữ Đức-Việt sau khi dành trọn 20 năm biên soạn nó.
●●
Bài viết này là một phần của chuỗi bài viết kỷ niệm 25 năm ngày bức tường Berlin sụp đổ, và cũng nhằm tìm hiểu cuộc sống của 100,000 người Việt Nam đã từng lưu trú tại CHDC Đức trong suốt thời gian 42 năm tồn tại của quốc gia này.
