Bộ sưu tập cực hiếm những bản nhạc Rock n Roll trước năm 1975 được thu tại miền Nam Việt Nam.
Saigon Rock n Soul – bộ sưu tập những bản nhạc thu âm điện tử của Việt Nam cuối những năm 60 và đầu 70 – phác họa khung cảnh sôi động của nhạc rock Việt mà rất ít người biết đến khi đó. Được thu âm trong những studio tạm dựng khi chiến tranh vẫn đang hoành hành, những bản nhạc này thật năng động, nguyên sơ và đầy đam mê. Tuy nhiên, chúng lại bị lãng quên cho tới tận bây giờ, khi bộ sưu tập này ra đời.
Mark Gergis – nhà soạn nhạc, biểu diễn và lưu trữ âm thanh/hình ảnh người Mỹ – đã cần mẫn biên soạn lại các tác phẩm này từ những chiếc băng cassette và đĩa vinyl 7 inch mà ông thu thập được trong nhiều năm.
Trong hơn hai mươi năm sống ở Oakland, California, Mark nhận thấy mỗi nền văn hóa trên hành tinh này đều được thể hiện theo một cách khác nhau. Khu ông sống có rất nhiều nhạc Việt Nam, Thái, Lào… được phân bố lẻ tẻ trong các cửa hàng băng đĩa. Sau khi nghe thử một vài băng cassette mua hồi trẻ, ông bắt đầu háo hức muốn tìm hiểu về âm nhạc của những quốc gia này. Thư viện công cộng Oakland thậm chí còn có một khu vực riêng về châu Á, nơi người ta có thể tìm nghe tất cả những thể loại băng cassette, đĩa vinyl LP, CD. Đó là khi ông thực sự thấy hứng thú với âm nhạc Đông Nam Á.
Phỏng vấn: Eliza Lomas ● Dịch: Tabby Chino
&: Cụ thể thì ông đã sưu tập bộ Saigon Rock n Soul từ đâu?
Mark Gergis: Đó là kết quả của rất nhiều băng cassette và đĩa 7 inch mà tôi tìm được ở nhiều thành phố khác nhau của Mỹ và Pháp. Hầu hết những băng cassette này được sản xuất bởi những người tị nạn chiến tranh mà sau này trở thành công dân Mỹ.
Bằng cách này hay cách khác, họ đã cứu lấy những tác phẩm âm nhạc được tạo ra vào những năm 50, 60 và đầu 70 ở Sài Gòn lúc đó. Những loại nhạc này đã bị cấm lưu hành sau giải phóng miền Nam, hiển nhiên là vì nó mang âm hưởng phương Tây, thậm chí là chịu ảnh hưởng của văn hóa Mỹ.
&: Từ vô số những băng cassette đó, ông đã lựa chọn những ca khúc nổi bật để cho vào bộ sưu tập theo tiêu chí nào?
Mark Gergis: Lúc ấy tôi có trong tay hàng trăm băng cassette và đĩa 45. Tôi nghe qua một lượt, hầu hết là những bản ballad đậm chất u sầu tiếc nuối. Thỉnh thoảng, tôi cũng gặp được một ca khúc mà họ gọi là “nhạc soul” (tên của dòng nhạc được để trên nhãn dán của một số cuộn băng) nhưng hóa ra đó lại là những ca khúc acid rock tuyệt hảo, điên cuồng, mang phong cách deep purple. Đó chính là thứ mà tôi bắt đầu lựa ra, rồi còn cả một vài giai điệu soul với tiết tấu nhanh khác. Khi đã có đủ ca khúc để tổng hợp thành Saigon Rock n Soul, chúng tôi đã tiến hành biên soạn lại.
&: [Trong quá trình tìm kiếm những bản thu âm này, Mark đã tìm lại được ban nhạc CBC – họ có một câu lạc bộ đêm riêng ở Houstin, Texas.] Họ đã chia sẻ những gì với ông về khoảng thời gian họ biểu diễn ở Việt Nam thời chiến?
Hãy nhớ là khi đó đang thời chiến, rock n roll không phải là thứ duy nhất tồn tại. Tôi tưởng tượng khi ấy người ta mang trong mình một thứ động lực siêu nhiên, như là sự háo hức khi ở trên vách đá dựng đứng mà không biết con tàu siêu tốc sẽ đưa mình đến đâu và kết quả sẽ ra sao, nhưng tinh thần rock n roll lạc quan tươi trẻ vẫn thể hiện rất rõ trong những bản thu của họ.
Mark Gergis: Họ đã biểu diễn ở miền Nam phục vụ lính Mỹ. Có một lần, họ chơi nhạc trong một trại lính. Tay trống của band rất trẻ (chừng 9 tuổi gì đó) có một cô “bạn gái”, kém cậu một tuổi. Cô bé đó dĩ nhiên không được phép vào một câu lạc bộ “người lớn” như thế, nhưng tay trống tí hon đã nói với người gác cổng ‘cho cô ấy vào đi, đó là bạn gái tôi đấy’, và họ đã đồng ý. Chuyện đáng buồn là một quả bom đã phát nổ trong buổi biểu diễn ấy và cô gái nhỏ đã thiệt mạng. Một vài thành viên của ban nhạc thì bị mảnh đạn găm trúng chân và phải mang sẹo suốt đời.
Hãy nhớ là khi đó đang thời chiến, rock n roll không phải là thứ duy nhất tồn tại. Tôi tưởng tượng khi ấy người ta mang trong mình một thứ động lực siêu nhiên, như là sự háo hức khi ở trên vách đá dựng đứng mà không biết con tàu siêu tốc sẽ đưa mình đến đâu và kết quả sẽ ra sao, nhưng tinh thần rock n roll lạc quan tươi trẻ vẫn thể hiện rất rõ trong những bản thu của họ.
&: Ban nhạc CBC đã phản ứng như thế nào khi ông đề nghị phát hành nhạc của họ cùng hãng Sublime Frequencies?
Mark Gergis: Khi chúng tôi gặp họ lần đầu tiên, chúng tôi đã mang theo những bản nhạc chúng tôi dự định cho vào Saigon Rock n Soul, và hỏi xem có phải chính họ đã tạo ra những ca khúc này không. Họ đã hỏi chúng tôi tìm đâu ra những bản thu này? Họ còn chưa nghe lại những ca khúc ấy kể từ năm 1972! Không thể tin được là họ chưa từng nghe lại những tác phẩm của chính mình và không giữ một bản sao nào của chúng.
Và họ nói ‘vậy là ông muốn chúng tôi thu âm lại những ca khúc này sao?’ Tôi nói không, chúng tôi muốn sử dụng chính những bản thu ấy. Họ nói những bản thu ấy đã quá cũ và họ có thể hát lại để chúng tôi thu âm! Nhưng chúng tôi muốn phát hành những ca khúc này theo đúng cách chúng đã được thu âm lần đầu tiên, có qua điều chỉnh một chút. Vẻ đẹp của nó nằm ở chính đây, bởi những người mua bản thu của chúng tôi dù họ ở bất cứ nơi đâu mới là những người thực sự trân trọng loại nhạc này.
&: Phản ứng từ khắp thế giới với bộ sưu tập này thế nào?
Mark Gergis: Rất tuyệt. Những người nước ngoài rất yêu thích nó. Rồi bắt đầu có phản ứng từ những người Việt trên khắp thế giới. Họ nói thật không thể tin được, họ đã thờ ơ với văn hóa của ông bà cha mẹ họ. Họ là thế hệ đầu tiên lớn lên ở bất kỳ quốc gia nào chịu tiếp nhận họ sau cuộc chiến. Có thể họ là fan của nhạc rock n roll và đã gắn bó với nhạc rock kể từ khi bé, nhưng lại quay lưng với những gì liên quan tới Việt Nam vì nó khuấy động nỗi buồn và cảm giác thiếu vắng nguồn cội trong họ. Có lẽ một phần do cả những bí mật và chuyện buồn mà cha mẹ họ không bao giờ muốn tiết lộ, giống như là một vết thương và hậu chấn thương tinh thần của cả một thế hệ. Nhưng họ cảm ơn tôi vì đã thu thập những ca khúc này, và nói rằng họ chẳng bao giờ nghĩ nhạc Việt Nam ngày đó có thể chất đến thế. Đó là điều tuyệt vời nhất, một trong những phản hồi đẹp đẽ nhất tôi từng nhận được khi mang bộ sưu tập này đến với công chúng.
&: Trở lại với hiện tại, năm 2015, ông vừa phát hành một đĩa nhạc khác cũng lấy cảm hứng là Việt Nam. Ông có thể giải thích về ý tưởng đằng sau Radio Vietnam không?
Mark Gergis: Radio Vietnam là một đĩa nhạc tôi đã thực hiện năm vừa qua ở Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. Đây là kết quả từ những lần nghe và thưởng thức chương trình phát thanh ở Việt Nam một cách chăm chú. Tôi đã tìm thấy những đại diện đặc sắc nhất cho Radio Việt Nam từ hàng trăm giờ đồng hồ nghe các bản thu radio.
Cơ bản đây là một chương trình kéo dài 70 phút được biên tập và giới thiệu dưới dạng một trải nghiệm phát thanh cho người nghe. Đây là một dự án rất thú vị đại diện cho những chương trình phát thanh trong một năm. Nó độc đáo ở chỗ đa số những đĩa phát thanh do Sublime Frequencies sản xuất là kết quả của tối đa 3 tháng với mỗi địa điểm… vậy nên chúng tôi đã ghi nhận được vô số thứ trong chiếc đĩa này, và sẽ mang lại rất nhiều thông tin cho người nghe! Nhưng đó cũng là mục đích của chiếc đĩa: tổng hợp những gì tuyệt nhất.
