Hai trong số những nhiếp ảnh gia tài năng nhất của Hà Nội cùng trò chuyện về những nguồn cảm hứng dành cho họ, cách họ thuyết phục những con người xa lạ để được bước chân vào những khoảnh khắc riêng tư nhất của cá nhân ấy, và những dự định dành cho tương lai.
Ảnh chân dung Thủy Tiên do Maika Elan chụp
Maika và gia đình cô trong bức ảnh do Thủy Tiên chụp
Maika Elan bắt đầu sự nghiệp bằng nhiếp ảnh thời trang và tạp chí. Dự án ảnh tài liệu đầu tiên của chị mang tên ‘Yêu là yêu‘ với những khung hình đặc tả đời sống riêng tại nơi ở của các cặp đôi đồng tính đã đạt nhiều giải thưởng danh giá như Word Press Photo Prize, Pride Photo Award, và Indochina Media Memorial Foundation Award. Trong dự án mới nhất của mình, Maika hướng ống kính gần hơn tới gia đình, với hình ảnh của cha. Bộ ảnh bao gồm những hình ảnh vừa hư vừa thực, một sự hòa trộn giữa cha của hiện tại đang chống chọi với bệnh tật, và những khung cảnh gắn liền với ông trong trí nhớ của Maika. Maika sinh năm 1986 tại Hà Nội.
Thủy Tiên sinh năm 1993. Dù chỉ mới tốt nghiệp đại học mùa hè này, Tiên đã được nhận định là một nghệ sĩ đầy hứa hẹn bởi Biên tập Bill Nguyễn của & Of Other Things. Tiên bắt đầu gây chú ý khi tham dự workshop ‘Autopsy of Days‘ bởi DocLab với những bức ảnh khắc họa cuộc sống gia đình gần gũi và chân thực. Tiếp đó, Tiên bắt đầu hợp tác với các nghệ sĩ của Nhà Sàn Collective và trình bày các tác phẩm của mình tại các sự kiện nhóm hay gần đây nhất là một triển lãm cá nhân. Ngoài lĩnh vực nhiếp ảnh, Thủy Tiên còn hoạt động trong biểu diễn và nghệ thuật ý niệm, và đã được lựa chọn cho Sàn Art’s Laboratory. Vào khoảng thời gian còn lại trong năm nay, Thủy Tiên sẽ tham gia chương trình nghệ sĩ lưu trú sáng tác tại TP Hồ Chí Minh.
Phỏng vấn: Luu Thuy Nhung ● Ảnh: Huong
CHỤP MÌNH HAY CHỤP NGƯỜI
Thủy Tiên: Em thấy hai phần này không khác nhau lắm. Em nghĩ chụp về cuộc sống xung quanh hay về cuộc sống của mình thì đều mang một cái gì đó từ chính mình ra, mang suy nghĩ của mình.
Maika Elan: Chị nghĩ hai phần này không tách rời nhau. Khởi đầu [là nhiếp ảnh gia], em thường làm những thứ quanh mình trước, rồi sau đó ước mơ đến những thứ xa hơn khi đã có đủ kinh nghiệm và vốn sống. Qua giai đoạn đó, có khi em lại cảm thấy làm những thứ quanh mình quan trọng hơn, cần thiết hơn, và lại muốn quay lại những thứ đơn giản này.
Thủy Tiên: Khi chụp người lạ, thường em không có nhu cầu tìm hiểu khá sâu về cuộc sống cá nhân của họ. Nếu được chia sẻ quá nhiều, em còn cảm thấy có chút thấy không thoải mái. Em chỉ muốn dừng ở mức để nhân vật biết họ đang được chụp ảnh, và mình sẽ làm gì với những bức ảnh này, vì họ có quyền. Có lẽ em không hợp với thể loại ảnh tài liệu vì em cảm giác điều này không công bằng với người được chụp.
Hiện tại em đang thực hiện một bộ ảnh mang tên ID, và thay vì chụp của người khác, em ghi lại hình ảnh của chính mình.
Maika Elan: Điều đầu tiên [khi chụp ảnh người lạ] là mình cần thẳng thắn và trung thực đối với họ. Mình cần nói thực về tính chất và mục đích, không tô vẽ công việc của mình. Ví dụ như khi chị thực hiện Pink Choice, chị đã rất chân thành về mục đích chụp ảnh. Chị không nói đây là một dự án xã hội hay vận động quyền lợi cho các bạn đồng giới, mà chỉ đơn giản là mình quan tâm, tò mò về các bạn, hoàn toàn là mục đích cá nhân. Chị không biết những bức ảnh này sau đó có thành một điều gì lớn hay không.
NHIẾP ẢNH LÀ GÌ
Maika Elan: Nhiếp ảnh có thể là nhiều thứ. Mình có thể làm phóng sự, dùng ảnh khắc họa cuộc sống, hay phản ánh cái xấu. Nếu mình muốn kể một câu chuyện bằng ảnh thì đó là thể loại tài liệu. Mình muốn biến ảnh thành một loại hình nghệ thuật thì lại cần những ý đồ, ý tưởng. Nhiếp ảnh là tất cả mọi thứ, tùy vào cái mình theo đuổi là gì. Nó cũng có thể là một thể loại hàng hóa, như ảnh chụp thời trang.
Thủy Tiên: Em không coi mình là nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp. Với em, ảnh đơn giản là một công cụ. Ngoài ảnh, em còn sử dụng các loại hình nghệ thuật khác khác để thể hiện những ý tưởng, cảm hứng của mình.
Nhiều khi em lấy ảnh làm lý do để nói chuyện, làm quen với người khác, như khi mình thích một người lắm nhưng chả biết làm thế nào nên cứ xin chụp ảnh người ta để rồi thân hơn. Suy nghĩ của em hơi khác bởi các sản phẩm của em không chỉ là ảnh. Ảnh chỉ là một phương thức giúp em tiếp cận một điều gì đó.
NGUỒN CẢM HỨNG
Thủy Tiên: Em hay bị ảnh hưởng bởi những nghệ sĩ như Tracey Emin, những nghệ sĩ mà sản phẩm của họ không phải ảnh nhưng họ lại có những cái nhìn và quan điểm rất thú vị. Tracey Emin hoạt động nghệ thuật trình diễn và sắp đặt. Em đặc biệt thích tác phẩm “Chiếc giường” của chị ấy.
Maika Elan: Chị thích nhiều lắm và mỗi người ảnh hưởng với mình theo một kiểu, nhưng không đặc biệt điên cuồng về một ai đó. Thực ra thì mỗi giai đoạn mình sẽ bị ảnh hưởng một thứ khác nhau, đôi khi không nhất thiết phải là người chụp ảnh chuyên nghiệp.
[Nhưng có một bộ ảnh chị rất thích] về hai chị em bắt đầu từ những năm tháng niên thiếu của họ. Một cô rất gầy, một cô lại rất béo. Những bức ảnh được thực hiện trong suốt nhiều năm và đó như một thế giới riêng của hai người vậy.
Thủy Tiên: Lần đầu tiên tham gia workshop nhiếp ảnh tại Angkor đã thay đổi em rất nhiều. Ngày xưa, em hay chụp bản thân mình, chụp mọi người xung quanh nhưng chưa bao giờ thực hiện một điều gì sâu sắc, đặc biệt. Tuy nhiên workshop đó thực sự rất khác biệt và tác động lớn với em về cách sử dụng nhiếp ảnh. Việc em tự khắc họa bản thân mình thế nào cũng khác đi.
QUÁ TRÌNH SÁNG TẠO VÀ THỬ THÁCH
Maika Elan: Nhiều khi mình bắt đầu làm với ý tưởng A nhưng rồi lại chạy thành ý tưởng B, thành C, mình cũng không biết thực sự mình cần gì. Nhiều khi mình chỉ nghĩ thế thôi còn đến lúc làm lại khác, hoặc không khác thì vẫn có một cái gì đấy khiến mình thấy chán.
Thủy Tiên: Em cũng vậy. Khi chụp ảnh hay làm một cái gì khác, nhiều khi mình nghĩ một thứ, nhưng chụp lại không như mình nghĩ, hoặc làm thế nào cũng không làm người ta hiểu được là mình muốn truyền tải cái gì.
Để tốt nghiệp em cần một bộ ảnh tài liệu rõ ràng nên em đã quyết định chọn Ninh Thuận. Lúc bắt đầu, em có rất nhiều ý tưởng nhưng khi đến nơi mới biết nhiều thứ mình nghĩ mang tính chất khá mặc định. Giống như chị đến Hà Nội và được một người dẫn đi xem các cô gái mặc áo dài rồi đi ăn phở, nhưng mình lại cảm giác đấy không phải cái mình muốn, tuy nhiên cũng rất thú vị. Đó như một kiểu bán, kinh doanh văn hóa. Từ đó em chợt có ý nghĩ làm đề tài về những người làm hướng dẫn viên du lịch, về việc họ dùng văn hóa như một mặt hàng để bán ra như thế nào. Cuối cùng thì Ninh Thuận không hẳn là đề tài mà đó là một nơi đi để thấy, để học thêm được một điều mới.
Maika Elan: Đôi khi cũng khá tình cờ. Có những lúc mình gặp ý tưởng nhưng lại chưa có ý định làm ngay. Sau đó, dần dần mình gặp được người phù hợp, hoặc có điều kiện thuận lợi [với ý tưởng đó], vậy là làm. Còn có những ý tưởng khác thì lại xuất phát từ thúc đẩy nào đó, ví dụ như chị thường hay tham dự workshop hay khóa học thì phải có một ý tưởng, sản phẩm. Đôi khi, ý tưởng lại xuất phát từ một sự kiện xảy ra khiến mình cảm thấy sự quan trọng của một người hay một một điều gì đó.
DỰ ĐỊNH SẮP TỚI
Maika Elan: Hiện tại chị chưa có dự định gì. Chị thích chụp ảnh, miễn là ảnh, không nhất thiết phải là cái gì cụ thể, đặc biệt. Cuộc sống của chị trôi qua khá bình lặng, không có gì gọi là biến cố.
Thủy Tiên: Em chuẩn bị tốt nghiệp và chưa xác định chắc chắn, nhưng em nghĩ mình sẽ không chuyên hoàn toàn về ảnh. Bình thường khi làm bất cứ điều gì, em cũng bắt đầu từ cái mình muốn nói, rồi tìm phương thức thể hiện thích hợp, có thể là nhiếp ảnh, có thể là sắp đặt, có thể là trình diễn. Em thấy cách này khá thích hợp với mình vì em có thể nói được nhiều nhất.
