Ysa Le, Giám đốc điều hành của VAALA và đồng chỉ đạo nghệ thuật của VFF, nói về tầm quan trọng của việc tổ chức một liên hoan phim Việt Nam ở nước ngoài, cũng như lịch sử và tương lai của ngành làm phim của Việt Nam.
Đại hội Điện ảnh Việt Nam quốc tế lần thứ 8 sẽ được tổ chức trong tháng này tại Orange County, California, nơi có cộng đồng người Việt Nam lớn nhất đang sinh sống tại Mỹ. Hơn 25 phim truyện và phim ngắn sẽ được trình chiếu trong bốn ngày diễn ra Đại hội phim Việt Nam lớn nhất trên thế giới này.
Ban tổ chức của đại hội phim nhìn nhận đây là một cơ hội để giới thiệu những tài năng làm phim của Việt Nam đến với công chúng và đồng thời tiết lộ nhiều câu chuyện về con người và lịch sử Việt Nam mà điện ảnh hiện nay đã phản ánh không hoàn toàn đầy đủ. Dù không xuất thân từ ngành công nghiệp điện ảnh, Ysa Le – một dược sỹ, đã nhìn thấy khả năng mang lại những điều tươi đẹp cho cuộc sống này của những nhà làm phim. Cô đã tham gia vào Ban tổ chức của VAALA sau khi cha cô – một nhà báo và đồng sáng lập của tổ chức này qua đời năm 1999.
Phỏng vấn bởi Sadie Christie ● Ảnh chụp bởi VFF ● Dịch bởi Tabby Chino
Có nhiều bộ phim nổi tiếng nói về cuộc chiến tranh Việt Nam như Platoon và Apocalypse Now, nhưng chúng không nói về con người Việt Nam, dù cuộc chiến đã diễn ra tại đất nước của chúng tôi.
&: Vì sao tên của sự kiện lại là Đại hội Điện ảnh Việt Nam quốc tế, dù nó được tổ chức tại Mỹ và trình chiếu cả những phim đến từ các quốc gia khác?
Ysa Le: Chúng tôi luôn muốn lên tiếng kể những câu chuyện của mình. Việt Nam là một đất nước đã chịu nhiều thiệt hại từ chiến tranh, và chúng tôi chỉ là những người mới đặt chân lên đất Mỹ. Chúng tôi vẫn còn nhiều vấn đề để nói đến, nhiều khó khăn khi muốn xác lập danh tính của chúng tôi trong cuộc đời mới này. Chúng tôi có nhiều điều để kể, nhưng những nhà làm phim lớn đã không mô tả được chân dung thật của chúng tôi.
Hãy nhìn cách mà Hollywood đã khắc họa chúng tôi – có nhiều bộ phim nổi tiếng nói về cuộc chiến tranh Việt Nam như Platoon và Apocalypse Now, nhưng chúng không nói về con người Việt Nam, dù cuộc chiến đã diễn ra tại đất nước của chúng tôi.
Có quá nhiều câu chuyện đã bị thất lạc. Vì vậy chúng tôi muốn thu thập những câu chuyện ấy trong cộng đồng người hải ngoại, không chỉ ở Mỹ mà còn ở Pháp, Úc, Canada, và Đức. Sau giải phóng Sài Gòn, rất nhiều người đã di cư sang các quốc gia khác và tạo nên những cộng đồng người Việt ở đó. Vì vậy chúng tôi cố gắng tìm lại những câu chuyện của họ và đưa chúng lên màn ảnh.
Đó là nhiệm vụ của chúng tôi, kể lại những câu chuyện ấy theo một cách độc đáo, thông qua điện ảnh. Chúng tôi cũng muốn hỗ trợ những nhà làm phim gốc Việt Nam.
&: Những tiêu chí cần có để gửi phim tham dự Đại hội là gì và chị lựa chọn phim để trình chiếu như thế nào?
Ysa Le: Một đạo diễn có thể gửi phim tham dự Đại hội nếu họ là người gốc Việt. Bộ phim có thể nói về bất kỳ chủ đề gì, dù có liên quan đến Việt Nam hay không. Nhưng nếu nhà làm phim không phải là người gốc Việt, thì chúng tôi muốn bộ phim của họ nói lên đôi điều về đất nước, văn hóa hoặc con người Việt Nam.
Chúng tôi cũng đánh giá cao những tài năng làm phim nghệ thuật có triển vọng. Chúng tôi tin tưởng vào khả năng đóng góp của các nghệ sỹ. Họ sẽ bằng cách nào đó luôn luôn tạo ra nghệ thuật và đóng góp đôi điều cho khán giả, cho xã hội và cho chính bản thân họ. Và chúng tôi muốn đề cao những tài năng.
&: Ngành công nghiệp điện ảnh và Đại hội phim này đã phát triển ra sao kể từ khi chị bắt đầu?
Ysa Le: Khi chúng tôi mới bắt đầu vào năm 2003, chúng tôi không có đủ phim để trình chiếu. Chúng tôi đã kêu gọi đóng góp từ các nhà làm phim nhưng không biết làm thế nào để tiếp cận được với cộng đồng người ở Pháp hay Úc. Chúng tôi dựa vào việc thông tin truyền miệng và qua kênh họ hàng. Giới báo chí Việt Nam cũng giúp đỡ chúng tôi, nhưng người ta vẫn chưa quen với ý tưởng có một liên hoan phim. Chúng tôi chỉ có Trần Anh Hùng ở Pháp, Chiều mùa hè thẳng đứng là một bộ phim rất đẹp mà ông đã quay ở Hà Nội, và Kim Nguyễn, đến từ Canada, với phim truyện đầu tiên của anh tên The Marsh. Số bộ phim chúng tôi có chỉ đếm trên đầu ngón tay. Chúng tôi trình chiếu những gì chúng tôi có, dù nhiều tác phẩm đã được chiếu trước đó ngoài rạp.
Dần dần chúng tôi nhận được ngày một nhiều phim hơn, vì một vài năm sau đó Việt Nam đã cho phép các nhà làm phim tư nhân được sản xuất phim – trước đó tất cả phim đều do Nhà nước kiểm soát. Rất nhiều nhà làm phim từ Mỹ đã nhân cơ hội này quay lại Việt Nam để quay phim. Năm 2013 chúng tôi đã nhận được hơn 100 phim, và kể từ năm 2003 chúng tôi đã chiếu phim của các đạo diễn đến từ khắp thế giới. Đây quả là một cộng đồng người làm phim và yêu phim ngày một lớn mạnh.
Công việc làm phim đòi hỏi người có kỹ năng và cần được đào tạo. Bạn có thể thấy thế hệ người Mỹ gốc Việt đầu tiên không có nhiều nhà làm phim, vì họ đã đến đất nước này với hai bàn tay trắng. Giờ đây, thế hệ thứ hai đã bắt đầu vươn ra khám phá và học hỏi nhiều điều thú vị hơn. Vì thế mà chúng tôi có những bộ phim từ nhiều quốc gia khác nhau khám phá đề tài về Việt Nam và cả nhiều đề tài khác. Điều tuyệt vời là họ vẫn nhận mình là người Việt Nam và họ muốn góp chung tiếng nói.
Một ngành công nghiệp điện ảnh khỏe mạnh nên có nhiều thể loại, nhiều đối tượng khán giả khác nhau, không bao giờ là một tiếng nói độc nhất.
&: Cùng với những cơ hội rộng mở hơn, chị có nhận thấy chủ đề của các bộ phim thay đổi theo thời gian không?
Ysa Le: Sự thay đổi về công nghệ và chi phí sản xuất phim đã khiến việc làm phim được dễ dàng hơn, và vì các nhà làm phim có nhiều cơ hội hơn, họ cũng thay đổi về cách chọn thể loại phim. Năm nay các bộ phim có sự đa dạng nhất về thể loại, từ thể nghiệm, kinh dị, hài cho đến viễn tưởng. Trước đây chúng tôi chưa có phim kinh dị, nhưng năm nay đã có hai bộ phim ma trong Đại hội. Họ đã mở rộng biên giới làm phim, không chỉ có các nhà làm phim từ Mỹ đến quay ở Việt Nam, mà chính những nhà làm phim Việt Nam cũng đã lên tiếng, ví dụ như Liên hoan YxineFF.
Tất cả họ đã góp phần vào làn sóng mới này cho điện ảnh Việt Nam, tạo nên những điều chưa từng thấy trong lịch sử làm phim của nước ta. Chúng tôi có những bộ phim bom tấn hành động hoặc hài như Để Hội Tính của Charlie Nguyễn mà vừa mới đây đã đạt doanh số kỷ lục. Nhưng chúng tôi cũng có những bộ phim như Đập cánh giữa không trung của Nguyễn Hoàng Điệp, với một phong cách riêng, lượng khán giả nhỏ hơn nhưng không có nghĩa rằng phim của cô ấy có ít giá trị hơn.
Tôi không muốn phân biệt đối xử giữa dòng phim nghệ thuật hay thương mại, vì khoảng cách giữa hai phong cách là quá mờ nhạt. Một ngành công nghiệp điện ảnh khỏe mạnh nên có nhiều thể loại, nhiều đối tượng khán giả khác nhau, không bao giờ là một tiếng nói độc nhất.
&: Chị có ký ức nào về bộ phim Việt Nam đầu tiên chị xem mà chị vô cùng yêu thích không?
Ysa Le: Khi đó tôi còn rất trẻ, nhưng tôi vẫn nhớ. Bộ phim ấy để lại trong tôi cảm giác rất thật, bởi vì tôi không ở Việt Nam, và tôi xem một bộ phim quay bởi một đạo diễn Việt Nam – Trần Anh Hùng , phim Mùi đu đủ xanh. Sau đó tôi được biết ông không quay ở Việt Nam, mà hoàn toàn ở một phim trường tại Pháp, và tôi thấy đó quả là một phép màu. Tôi nhớ rõ cảm giác ấy, một cảm giác kỳ lạ, vì khi xem bộ phim ấy trên TV tại Mỹ, tôi đã ngạc nhiên vô cùng khi thấy họ nói tiếng Việt trên phim!
●●
Đại hội Điện ảnh Việt Nam quốc tế sẽ diễn ra từ ngày 16 – 19/4, 2015 tại rạp UltraLuxe Anaheim Cinemas, California.
Đại hội Điện ảnh này được tổ chức bởi VAALA (Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ), là một tổ chức cơ sở cộng đồng phi lợi nhuận thành lập năm 1991 bởi các nhà báo và nghệ sỹ người Việt đầu tiên di cư sang Mỹ sau năm 1975. Thông qua nhiều sự kiện triển lãm, liên hoan nghệ thuật, cuộc thi, trình diễn, ký tặng sách và thảo luận với nghệ sỹ với nhiều chủ đề khác nhau, và cả Đại hội Điện ảnh Việt Nam quốc tế, VAALA đã là một diễn đàn lớn phục vụ cho Văn hóa và Nghệ thuật Việt Nam.
