Sưu tập: Các câu chuyện về người đồng tính.
Trải nghiệm đầu tiên của bạn khi đến với triển lãm The Cabinet là cánh cổng đầy màu sắc đến quay cuồng của nghệ sỹ thị giác Lại Thị Diệu Hà, một màn giới thiệu đầy kịch tính để bước vào khoảng không gian chất đầy những chiếc hộp hấp dẫn chứa đựng các món đồ. Buổi triển lãm được tạo nên bởi 80 đồ vật cá nhân, mỗi món đồ đi kèm một câu chuyện của nó. Những câu chuyện này là của những cá nhân – trải nghiệm của mỗi người về tình yêu, về sự đàn áp, bạo lực và sự chấp nhận – nhưng cùng với nhau, chúng vẽ nên một bức tranh đặc sắc về cộng đồng LGBT Việt Nam.
& Of Other Things nói chuyện với Đinh Thị Nhung, nhà giám tuyển của triển lãm. Cô đã kể cho chúng tôi nghe về các món đồ ý nghĩa nhất đối với cô trong triển lãm.
Phỏng vấn bởi Sadie Christie ● ảnh chụp bởi Linh Chi ● Dịch bởi Maia Do
Cổng Tò Vò Rắn Trăm Đầu
‘Tôi đã nhờ Lại Thị Diệu Hà làm tác phẩm này. Cô ấy là một nghệ sỹ thị giác được bàn tán đến rất nhiều vì cô thường sử dụng tình dục và cơ thể của chính mình cho tác phẩm và biểu diễn. Khi nhìn vào logo biểu tượng của buổi triển lãm, cô ấy cho rằng nó nhìn giống như một thủy tức nhiều đầu. Thủy tức nhiều đầu trong truyền thuyết không có giới tính; nó là một sự pha trộn; không phải giống đực mà cũng chẳng phải giống cái.
Tôi rất thích nó vì việc gì phải phân biệt giữa đàn ông và phụ nữ, hay những đặc điểm sinh học. Chúng ta muốn nói về con người – những người trải nghiệm rất nhiều áp lực và sự đàn áp từ xã hội và gia đình. Họ có câu chuyện của chính mình và chúng tôi muốn kể câu chuyện đó đúng với cảm giác của nó.
Thủy tức nhiều đầu rất nhạy cảm với môi trường sống của mình, vậy nên, có thể rất ít người nhận ra rằng khối kiến trúc này mô tả chính xác điều mà chúng tôi muốn truyền tải. Diệu Hà nói thêm rằng cô muốn trêu chọc người xem nên cô đã làm nó trông giống như một chiêu đánh lừa thị giác: những gì chúng ta thấy hoàn toàn không phải là tất cả; sự khác biệt trong những điều nhỏ bé. Hà từng học tại đây nên cô ấy hiểu rằng các tác phẩm của mình luôn được xem xét kỹ lưỡng để tìm ra ý nghĩa đằng sau nó, vậy nên không ai biết đến tác phẩm này cho đến ngày khai mạc.’
●●
Chiếc Hộp Rỗng và Cái Khoá
‘Món đồ từng được đặt ở đây là thứ mà tôi rất thích, nhưng nó đã bị yêu cầu dỡ đi. Chiếc khoá với tôi là xã hội, chính phủ và các tổ chức, hơn là một cá nhân. Còn cái hộp nhìn bên trong thì chẳng có gì, nhưng nó có thực sự trống rỗng? Chúng ta không biết được. Chúng tôi giữ nó ở đây để mọi người biết rằng chúng tôi còn có nhiều thứ cần làm. Hãy đặt câu hỏi, và tạo ra một môi trường khoan dung nơi mọi người có thể cất tiếng nói.’
●●
Chia sẻ – Kệ chia sẻ
‘Khi tôi nói chuyện với những người khác trong nhóm, chúng tôi không đồng thuận trong cách phân loại các đồ vật, vậy nên chúng tôi đã thoả hiệp và quyết định không đặt tên cho mỗi câu chuyện. Chúng tôi muốn cảm nhận các câu chuyện hơn là hướng chúng theo một chiều nhất định.
Một số người cho rằng chúng tôi không có đủ đồ vật, nhưng thật ra không phải vậy. Chúng tôi đã có đủ tất cả các câu chuyện, nhưng hai ngày trước buổi triển lãm diễn ra, chúng tôi phải dời chúng đi. Thay vì cố tỏ ra những chiếc kệ đã từng có đồ vật trên đấy, chúng tôi quyết định để nó nguyên như vậy. Nếu [người xem] không hiểu, nếu họ cho rằng chiếc kệ không có câu chuyện nào, bạn có thể ấn vào và thấy rằng, đơn giản là chúng tôi không thể kể câu chuyện ấy. Như vậy người xem có thể hiểu hơn, hoặc đặt nhiều câu hỏi hơn về lý do chúng tôi không thể câu chuyện tại thời điểm này.’
●●
Nhân dạng – Trang sức của một cô đồng nam
‘Cá nhân tôi rất thích câu chuyện này vì thường thì các tổ chức chỉ chú ý đến LGBT hoặc quyền của người đồng tính, đặc biệt là hôn nhân đồng tính, và vì vậy một số cộng đồng khác bị bỏ qua. Ví dụ như “đồng cô”, cái tên họ thường dùng để gọi bản thân nhưng thường mang ý nghĩa tiêu cực trong cộng đồng. Họ không chỉ là những người trong các mối quan hệ đồng tính, mà họ còn là một cô đồng. Vậy nên khi cuộc vận động LGBT ngày càng lớn mạnh, họ không muốn coi mình là một phần của cộng đồng này bởi vì như vậy là mê tín.
Anh chàng này tự nhận mình là một cô đồng. Anh rất trẻ, vừa là bác sỹ, vừa là cô đồng; anh còn cho biết mình là người song tính. Anh không cho rằng mình thuộc về cuộc vận động này. Sau đó anh mang tới cho chúng tôi câu chuyện này và kể về người cậu của anh mới qua đời. Cậu của anh đã lập gia đình và có con, nhưng cả cuộc đời cậu luôn trong các mối quan hệ với đàn ông. Không ai trong gia đình hỏi về quan hệ đồng tính của cậu. Họ truyền tai nhau những lời đồn thổi nhưng trước mặt cậu, không ai dám hỏi liệu cậu có phải người đồng tính. Họ luôn coi cậu là một vị thần, một thánh nữ. Tôi thích câu chuyện này vì tôi muốn mọi người có nhận thức rõ hơn rằng nhân dạng không chỉ có lưỡng tính, đồng tính nam hay đồng tính nữ, mà nó còn phức tạp hơn thế nữa.’
●●
Nỗi buồn – Những món đồ của một đứa trẻ
‘Chủ nhân của những món đồ này là một thiếu niên và khi bố cậu phát hiện ra cậu có mối quan hệ với một cậu bé khác, ông đã rất giận dữ và khám xét cẩn thận tất cả những đồ vật mà cậu có, quần áo cậu mặc, hỏi han liệu chúng nó phù hợp hay không. Mẹ cậu đã cắt con gấu bông và nói rằng: không, con là một đứa con trai, con không thể giữ cái này, và bà đã vứt nó đi. Bố cậu cũng cho rằng món đồ này [chiếc móc chìa khoá] không đủ nam tính và cái quần cậu mặc quá sặc sỡ, không dành cho con trai, vậy nên họ đã cắt nó và vứt đi. Bộ sưu tập đồ vật này còn có một chiếc dao cạo nhưng khi chúng tôi đăng ký giấy phép, họ đã yêu cầu chúng tôi bỏ chiếc dao đi.’
●●
Niềm Tự Hào – Tấm Áp Phích Ở Trường
‘Cậu học sinh này có một bài tập trên lớp nói về luật. Cậu đã lấy đó làm cớ để nói về luật LGBT. Cậu đã vẽ bức áp phích này và tô màu nó để thuyết trình trước lớp. Khi cậu đang trình bày, một số người chỉ vào cụm từ “quyền con người”, mà khi đó vẫn là một chủ đề nhạy cảm, và cho rằng cậu là một kẻ phản bội, bởi vì thường thì người nào muốn nói về quyền con người đều liên quan đến việc chống đối chính phủ. Nhưng cậu đã rất dũng cảm. Cậu cố gắng giúp mọi người bình tĩnh và tiếp tục thuyết trình về nó trước lớp. Một điều rất tốt là thầy giáo đã rất ủng hộ cậu. Anh cho biết trong nhóm của anh, đặc biệt là cậu học sinh này, đã rất dũng cảm và anh đã cho họ điểm cao trên lớp. Tôi nghĩ rằng đây là một câu chuyện rất đẹp về cách xã hội Việt Nam đã đổi thay như thế nào, và những người trẻ tuổi đã dám hành động như thế nào.’
●●
‘The Cabinet’ diễn ra đến hết ngày 31 tháng 3 tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam, số 42 Yết Kiêu, Hà Nội. Đây là một dự án xây dựng năng lực và là triển lãm cộng đồng được hỗ trợ bởi UNESCO, Viện Thuỵ Điển, các bảo tàng và các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam và Thuỵ Điển.
