Cùng tới thăm nơi làm việc của họa sĩ tranh lụa Lê Bích Phương tại TP Hồ Chí Minh để khám phá nguồn cảm hứng sáng tác và những việc cô làm khi những ý tưởng chợt chững lại.
Tại góc phòng, một bức tranh đang dần được hoàn thiện với những đường nét phác thảo một quả lựu chuyển mình thành thân hình người phụ nữ. Họa sĩ Lê Hoàng Bích Phượng rạch xén những mảnh lụa trên khung tranh bằng những đường cắt nhẹ nhàng. Dù những mảng màu mới ở giai đoạn phác họa, phong cách đặc trưng của người nghệ sĩ đã hiện lên rõ rệt trong sự hòa trộn các đường nét từ mảnh mai đến góc cạnh, từ mềm mại đến thô bạo. Tác phẩm này có lẽ sẽ cần một vài tuần để hoàn thiện. Như các tác phẩm khác của Lê Hoàng Bích Phượng, việc lựa chọn chất liệu luôn đòi hỏi ở cô sự nhẫn nại và chuẩn xác tuyệt vời.
Xưởng vẽ, nơi sáng tác của Bích Phương và một người bạn, hướng ra một công viên nhỏ nằm ngay gần trung tâm thành phố nhưng lại yên tĩnh lạ kỳ. Về mặt tử vi phong thủy, vị trí này hoàn toàn phù hợp với Bích Phương. Sinh năm 1984 cầm tinh con chuột, cô cần không gian, sự tĩnh lặng, và đã tìm được cả hai giữa thành phố phồn hoa yêu quý của mình.
Phỏng vấn bởi Fabiola Büchele ● ảnh chụp bởi Francis Xavier ● Dịch bởi Nhung Luu
&: Thời gian làm việc yêu thích của chị là lúc nào?
Lê Hoàng Bích Phượng: Tôi thích vẽ vào ban đêm vì đêm khá yên lặng. Hình như là họa sĩ thì hầu hết đều sống về đêm. Khi không gian trở nên yên tĩnh, chúng tôi có thể suy nghĩ và để tâm trí bay bổng tự do. Nhưng mặt khác, ban ngày thì ánh sáng lại rực rỡ và tự nhiên hơn…
Tôi đang làm freelance nên thời gian khá thoải mái. Tôi vẽ lụa và thường phải đợi để mỗi lớp màu khô rồi lặp lại. Tùy thời tiết, sẽ cần khoảng 20 phút để khô mỗi lớp. Nếu tôi nhận được đặt hàng và yêu cầu từ khách hàng cần hoàn thành gấp, tôi phải dùng 100% thời gian của mình để làm việc. Khi đó tôi sẽ xao nhãng việc vẽ một vài ngày rồi quay lại sau khi đã hoàn thành công việc kiếm sống của mình.
Càng nhiều áp lực thì càng khó tìm được ý tưởng sáng tác, nhưng nếu không tự tạo áp lực cho mình, bạn cũng sẽ không nảy sinh được ý tưởng gì. Vì vậy người nghệ sĩ cần ép mình một chút, nhưng đừng nhiều quá.
&: Nguồn cảm hứng nghệ thuật của chị là gì?
Lê Hoàng Bích Phượng: Thường là sách. Những thể loại truyện thực, không hư cấu, hay những cuốn sách đơn giản nhẹ nhàng để giải trí. Đôi khi tôi tìm được cảm hứng khi dạo qua chợ. Gần đây nhất, tôi bị cuốn hút bởi lựu và đặc biệt thích màu sắc của loại quả này. Mỗi lần đi chợ, tôi thường quan sát những thứ xung quanh. Như khoai tây chẳng hạn, tôi thấy đặc tính của khoai tây khá thú vị, như cách khoai tây được trồng như thế nào. Từ đó, mạch suy nghĩ của tôi lại đi tiếp xuống từng ngón tay mình, rồi tiếp tục đến cuộc sống xã hội và nhiều điều khác nữa.
Khi có một ý tưởng nào đó, tôi không bắt tay vào vẽ ngay. Tôi cần sự yên tĩnh, để đầu óc mình bay bổng với các ý tưởng rồi mới nguệch ngoạc vài nét. Tôi nghĩ đến những ngón tay, những củ khoai tây. Có lẽ tôi sẽ vẽ bàn tay, những ngón tay mình, rồi củ khoai tây theo trí nhớ của tôi. Sau đó tôi sẽ nhắm mắt lại, tưởng tượng hình dáng tác phẩm khi được hoàn thiện, và bắt đầu phác thảo. Sau rất rất nhiều lần phác thảo, tôi sẽ chọn ra tấm thích nhất và bắt đầu vẽ.
Nhưng nhiều lúc luồng cảm hứng chững lại và tôi thấy đầu óc mình hoàn toàn trống rỗng. Lúc này, tôi thường nằm xuống thư giãn. Càng nhiều áp lực thì càng khó tìm được ý tưởng sáng tác, nhưng nếu không tự tạo áp lực cho mình, bạn cũng sẽ không nảy sinh được ý tưởng gì. Vì vậy người nghệ sĩ cần ép mình một chút, nhưng đừng nhiều quá. Tôi thường nằm xuống thư giãn cả ngày và cố tránh ý nghĩ mình đang bí ý tưởng, hay cũng có lúc tôi ra ngoài cùng bạn bè và ăn thật nhiều đồ ngọt.
Thế rồi nhiều lúc vào ban đêm, một ý tưởng mới vụt sáng và tôi phải bật dậy để phác thảo ngay, tôi không thể ngủ được.
&: Cảm hứng sáng tác thường đến với chị ở đâu?
Lê Hoàng Bích Phượng: Thường tôi hay bắt gặp ý tưởng sáng tác khi đang nằm trên giường hay trong nhà tắm. Có thể lúc đó tôi dùng vòi hoa sen xối qua tóc của mình rồi một ý tưởng bất ngờ xuất hiện. Tôi cứ đứng đó và nghĩ mãi. Tôi rất thích nước. Đắm mình trong nước khiến mọi thứ đều thanh sạch và rõ ràng. Trước khi đi ngủ, tôi cũng thường nằm xuống suy nghĩ.
Cũng có đôi lúc khi tôi đang làm việc này thì một ý tưởng khác lại chạy tới. Tôi thường vẽ nháp những ý tưởng của mình. Có lẽ tôi thuộc tuýp người mang đầu óc hình tượng, nhưng nếu cần viết ra một ý tưởng vì lý do nào đó, tôi thường viết rất ngắn và đơn giản rồi quay lại sau khi đã hoàn thành công việc mình đang làm dang dở.
&: Một xưởng vẽ lý tưởng của chị cần những yếu tố nào?
Khá đơn giản thôi. Một chiếc hộp vuông vắn, hoàn toàn trống rỗng với những mảng tường trắng trơn và không có bất kỳ họa tiết hay đồ vật trang trí nào. Tôi không muốn bị phân tâm bởi yếu tố nào khác ngoài công việc của mình, vậy nên tôi cũng không muốn có những đồ vật khiến mình phải lau chùi dọn dẹp. Tôi muốn mọi thứ thật đơn giản.
Tôi thích những không gian mở như thế này. Ở đây tôi có rất nhiều cửa sổ, chan hòa ánh sáng mặt trời, tĩnh lặng nhưng cũng nghe thấy tiếng chim hót. Nhưng quả thực không gian này quá bừa bộn. Bạn tôi có nuôi thú cảnh nhưng lại bận đến mức gần như không có thời gian chăm sóc. Thỉnh thoảng tôi có nghe nhạc, nhưng tôi thấy nghe nhạc rất dễ khiến mình phân tán tư tưởng khi làm việc.
&: Vẽ trên lụa và gốm sứ (chất liệu mới nhất của họa sĩ) đều là những vật liệu đòi hỏi sự công phu và kiên nhẫn. Chị có hứng thú với quá trình này không, và thường sẽ mất bao lâu để hoàn thành một tác phẩm?
Lê Hoàng Bích Phượng: Tôi khá yêu thích việc này, giống như mình đang ngồi thiền vậy. Bạn phải vẽ một cách kiên nhẫn và liên tục. Bạn đã có sẵn ý tưởng màu sắc, vì vậy chỉ cần lặp lại cho đến khi có được màu sắc mong muốn.
Nếu tôi muốn có được những gam màu tối, đôi khi phải mất đến hai tháng để tạo ra màu sắc tối và đậm như ý mình. Điều này phụ thuộc vào ý tưởng. Nếu hình ảnh đang có trong đầu khá mong manh thì màu sắc nên tươi sáng nhẹ nhàng, và cần khoảng một tháng để hoàn thành. Vì chất liệu sử dụng là lụa, thời gian thực hiện có thể sẽ rất dài, điều này cũng phụ thuộc vào bản chất công việc. Với một họa sĩ muốn tô vẽ kĩ lưỡng từng chi tiết, thời gian cần cho một lớp màu có thể là một tiếng. Lớp đầu tiên thường đơn giản nhưng khi đến các lớp chi tiết hơn, thời gian thực hiện sẽ dài hơn. Bạn cũng cần làm việc hết sức tập trung và chú ý từng đường nét của tác phẩm.
Nhiều khi cũng có thứ mình thấy thích ngay từ cái nhìn đầu tiên và muốn có ngay lập tức. Nhưng tôi biết rằng những thứ này thường không tồn tại lâu dài. Nếu tôi thực sự cân nhắc, thận trọng với quyết định của mình, tôi sẽ trân trọng nó hơn rất nhiều.
&: Theo chị, những thử thách khi làm việc với các chất liệu này là gì?
Lê Hoàng Bích Phượng: Tôi thích vẽ lụa, nhưng chưa bao giờ tôi nghĩ mình đã thực sự thành thạo. Chưa bao giờ. Tôi thường hỏi ý kiến nhận xét của một người bạn đã dạy mình vẽ lụa. Quan điểm của cô ấy khá bảo thủ, nhưng tôi không mấy bận tâm về điều này. Tôi thường mời cô ấy tới xem những tác phẩm của mình và cho nhận xét. Tôi cần lời khuyên về kỹ thuật vẽ nhưng không phải về mặt ý tưởng.
Gần đây tôi thấy khá hứng thú với chất liệu gốm sứ. Cả hai chất liệu này đều mong manh. Đây không phải những đồ dùng hàng ngày, vì vậy, bạn cần hết sức cần thận và chọn một vị trí thích hợp để trưng bày và bảo vệ chúng. Mua một tác phẩm này không giống nhưng mua một vật dụng nào đó, như một chiếc gọt bút chẳng hạn, bạn có thể vứt vào một góc, lãng quên, rồi lại mua một chiếc mới.
Tôi muốn công chúng mua những tác phẩm của mình để trân trọng và bảo vệ, nếu không, chúng tự nhiên sẽ bị hủy hoại. Bề mặt lụa rất dễ rách và bị gián gặm. Nếu không bảo quản kĩ lưỡng, bạn sẽ đánh mất tác phẩm, nhưng dù sao đó là quyền của bạn sau khi đã bỏ tiền ra mua nó. Tuy nhiên nếu bạn thực sự trân trọng tác phẩm, bạn cần giữ gìn thật cẩn thận.
&: Chị có suy nghĩ tương tự khi mua những thứ cho bản thân mình không?
Lê Hoàng Bích Phượng: À có chứ. Ví dụ như khi mua màu vẽ, tôi nghĩ đến rất nhiều vấn đề như màu này được sản xuất như thế nào, chất lượng màu ra sao, giá thành có hợp lý không. Thông thường tôi sẽ quan sát tất cả các sản phẩm tại cửa hàng, sau đó về nhà suy nghĩ kĩ lần nữa rồi mới quyết định.
Nếu tôi thực sự hứng thú với một điều gì đó, thường sẽ mất khá nhiều thời gian. Nhiều khi cũng có thứ mình thấy thích ngay từ cái nhìn đầu tiên và muốn có ngay lập tức. Nhưng tôi biết rằng những thứ này thường không tồn tại lâu dài. Nếu tôi thực sự cân nhắc, thận trọng với quyết định của mình, tôi sẽ trân trọng nó hơn rất nhiều.
●●
Website của Lê Hoàng Bích Phượng
Lê Hoàng Bích Phượng hiện đang sinh sống và làm việc tại TP Hồ Chí Minh. Cô được coi là một trong những nghệ sĩ triển vọng nổi bật nhất tại Việt Nam trong những năm gần đây. Bích Phương tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh và đã tham gia nhiều triển lãm trong và ngoài nước. Cô là một trong những nghệ sĩ được lựa chọn cho Triển lãm Hanoi Grapevine Selection Vol. II và cũng đang chuẩn bị cho một triển lãm của riêng mình trong năm nay tại TP Hồ Chí Minh.
Bài phỏng vấn đã được chỉnh sửa và rút gọn.
