Phỏng vấn Marcus Manh Cuong Vu – người sáng lập và nguyên giám đốc dự án YxineFF về quan điểm của anh với vấn đề phim là một công cụ để thay đổi xã hội, về những kể mộng mơ và tầm quan trọng của phim ngắn ở Việt Nam.
5 năm trước, Marcus Manh Cuong Vu, một người Hà Nội ở Châu Âu đã sáng lập nên tiệc phim ngắn trực tuyến YXineFF. Với phương châm “Chia sẻ. Tình yêu. Điện ảnh.”, tiệc phim đã phát huy lợi thế trực tuyến của mình để từ một sân chơi chia sẻ phim trong phạm vi Việt Nam trở thành một tiệc phim quốc tế độc đáo với 2.5 triệu khán giả.
Cùng với một vài người bạn từ khắp nơi trên thế giới, Marcus khởi động dự án vào năm 2003 như một sân chơi cho các tín đồ phim trẻ chia sẻ niềm đam mê với nhau. Nhận thấy lượng phim ngắn được sản xuất và chia sẻ ngày càng nhiều bởi chính những người truy cập trang web của mình dựa vào những công nghệ làm phim ngắn có sẵn, nhưng lại thiếu sự nhìn nhận từ giới chuyên nghiệp, Marcus quyết định rằng đã đến lúc phải hình thành một hướng đi mới, và tiệc phim trực tuyến lần đầu tiên được tổ chức vào năm 2010. Trải qua hơn mười năm quảng bá phim ngắn ở cả Việt Nam lẫn trên trường quốc tế, Marcus hiện đã ngưng đảm nhận vị trí giám đốc YXineFF. Tiệc phim sẽ vẫn tiếp tục đồng hành cùng khán giả mà không có anh và anh sẽ tham gia vào các hoạt động nghệ thuật, điện ảnh khác. Đóng góp cuối cùng của anh cho YXineFF sẽ là tham gia tuyển chọn các bộ phim chính thức cho tiệc phim năm 2014 với kết quả công bố ngày 19/09.
& Of Other Things đã có buổi nói chuyện trực tuyến với Marcus, nhìn lại những thành quả anh đạt được, quan điểm của anh về các nhà làm phim trẻ Việt Nam và những hy vọng anh dành cho tương lai của phim ngắn.
Phỏng vấn bởi Nora Wehofsits ● Ảnh chụp bởi Café Trầm
&: Anh nhìn nhận như thế nào về sự phát triển của phim ngắn tại Việt Nam cũng như phim do giới trẻ làm?
Marcus Manh Cuong Vu: Với kinh nghiệm 5 năm tại YxineFF cũng như từ quan điểm của một người viết phê bình phim, tôi có thể nói rằng mọi thứ đang phát triển khá nhanh chóng. Cách thức các bộ phim ngắn Việt Nam đề cập đến và giải quyết các chủ đề liên quan đến xã hội rất tuyệt vời, mặc dù họ phải đối mặt với việc kiểm duyệt và áp lực lợi nhuận. Điều này tương phản hoàn toàn với các phim thương mại đang sản xuất tại Việt Nam. Việt Nam là một xã hội muôn màu đang phát triển, tràn đầy cảm hứng cho các chủ đề nghệ thuật hay phim ảnh. Câu hỏi đặt ra là liệu các nhà làm phim trẻ có bị thôi thúc tiếp cận và khám phá các chủ đề này không? Tôi thì nghĩ rằng họ rất sẵn lòng.
Những chủ đề đang được nhắc đến nhiều như xung đột gia đình và thế hệ, hay người đồng tính, là một bước tiến quan trọng. Hoặc việc đặt ra câu hỏi tôi đang làm gì trong xã hội này. Tôi hòa hợp với xã hội như thế nào? Chúng ta có thể thấy các nhà làm phim trẻ rất quan tâm đến những khía cạnh này trong tác phẩm của họ. Đó là điều hầu như không có trong phim truyện dài – những bộ phim chủ yếu nhắm tới lợi nhuận. Những mâu thuẫn của Việt Nam đang được thể hiện trong các phim ngắn do người Việt trẻ làm. Đây chính là điều làm cho các bộ phim đó trở nên hấp dẫn và tôi hi vọng xu hướng này cũng sẽ lan tỏa sang thể loại phim truyện dài.
&: Ý anh có phải muốn nói phim là một phương tiện đặc biệt quan trọng để thế hệ trẻ thể hiện bản thân mình?
Marcus Manh Cuong Vu: Đúng vậy. Dù tôi nghĩ các nhà làm phim đã có tên tuổi cũng cần đặt những câu hỏi. Ví dụ ở nền điện ảnh Iran, chúng ta có thể thấy những người như Panahi vẫn sản xuất phim phê bình dù gặp phải vô số những rủi ro hay nguy hiểm. Ở Việt Nam tôi không thấy điều đó. Có lẽ chúng ta thiếu tin tưởng vào an ninh xã hội hay khả năng bản thân có thể thay đổi điều gì đó. Có thể niềm tin vào những giá trị cá nhân cũng quá ít. Anh là một phần của xã hội, một phần của vấn đề. Điều này có thể giải thích cho sự vắng mặt của nghệ thuật phê bình, nhưng rõ ràng không phải là lời bào chữa thỏa đáng.
&: Theo anh, tầm quan trọng của phim ảnh đối với văn hóa là như thế nào?
Marcus Manh Cuong Vu: Tôi tin rằng phim đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển văn hóa của một đất nước. Khác với các hình thức nghệ thuật khác, lợi thế của phim là có thể khám phá và thể hiện một chủ đề với nhiều tầng lớp khác nhau. Chúng ta có hình ảnh, âm thanh, ánh sáng và khả năng kể chuyện sử dụng tất cả các yếu tố này. Phim là sự kết hợp của nhiều hình thức nghệ thuật khác nhau và nó hòa trộn những gì tốt đẹp nhất của mỗi hình thức để làm nên cái lợi tổng thể. Hơn tất cả, nó là một phương tiện đại chúng, đặc biệt là ở những nước đang phát triển. Ở Trung Quốc, các rạp chiếu phim đang được xây dựng, nhưng ở Châu Âu, chúng lại đang bị đóng cửa dần.
&: Những rạp chiếu phim mới này phần lớn chiếu phim thương mại chứ không phải những bộ phim có tính phê phán, điều này đúng chứ?
Marcus Manh Cuong Vu: Đây chính là vấn đề. Việt Nam là một ví dụ. Có rất ít nhà phân phối độc lập sẵn sàng quảng bá các bộ phim phê bình hay thách thức về mặt văn hóa. Có nhiều chuỗi rạp chiếu phim bom tấn. Tôi nghĩ phim có thể ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của một nền văn hóa, nhưng nó cũng hoàn toàn có thể tạo ra những ảnh hưởng tiêu cực, nếu đi theo lối mòn và chỉ được sản xuất để thu lợi nhuận chứ không phải để nêu lên và giải quyết vấn đề. Và đương nhiên như lịch sử đã cho chúng ta thấy, phim có thể được sử dụng như một công cụ tuyên truyền có sức hút lớn.
&: Mỗi một năm YXineFF có một chủ đề khác nhau. Ý nghĩa đằng sau mỗi chủ đề này là gì?
Marcus Manh Cuong Vu: Tất cả đều bắt nguồn từ tình yêu, xuất phát từ phương châm của chúng tôi là “Chia sẻ. Tình yêu. Điện ảnh.„ Chúng tôi nghĩ rằng mọi thứ đều nên xuất phát từ tình yêu. Ở đây là tình yêu điện ảnh, tình yêu phim. Từ chính tình yêu này, chúng tôi đã khởi xướng mọi thứ. Nếu không có niềm đam mê, chúng tôi đã không bao giờ có thể thực hiện dự án này trên cơ sở tình nguyện. Tất cả đơn thuần là vì tình yêu.
Những chủ đề mà chúng tôi chọn đều phản ánh tinh thần thời đại và bản chất của các bộ phim. Điều cốt lỗi khi làm phim là phải tin vào chính bản thân mình. Cá tính ngày càng trở nên quan trọng trong công việc sáng tạo, với việc cá nhân trở thành tiêu điểm. Khi ta gặp khó khăn, hãy để đam mê dẫn đường. Khả năng đưa ra lựa chọn là hết sức quan trọng với thế hệ trẻ ngày nay. Đặc biệt là ở Việt Nam. Họ đối mặt với lựa chọn: “Chúng ta làm những gì chúng ta yêu thích và hy sinh tất cả thời gian cho những điều đó, hay chỉ tuân theo những gì xã hội cho là bình thường, những gì họ mong đợi ở chúng ta? Chúng tôi luôn nghĩ về thời khắc hiện tại và những gì phản ánh thời khắc đó.
Tuy chủ đề quan trọng nhưng nó không phải là yếu tố có sức nặng khi chúng tôi lựa chọn phim, mà chủ yếu là chất lượng tổng thể của phim. Nếu bộ phim phù hợp với chủ đề của năm thì còn gì bằng, nhưng đây không hẳn là tiêu chí cần thiết. Đối với chúng tôi, chủ đề là một thông điệp gửi tới các nhà làm phim trẻ.
&: Thế còn chủ đề năm nay: “Những kẻ mộng mơ”?
Marcus Manh Cuong Vu: Chắc chị biết phim “Những kẻ mộng mơ” của Bertolucci phải không. Tôi tin rằng những người như chúng ta, những người đam mê phim ảnh đều là những kẻ mộng mơ. Và những người làm phim cũng cần là những kẻ mộng mơ, nếu không thì họ sẽ không thể hoàn thành được dự án của mình. Bạn cần phải điên rồ một chút, và chất chồng những đam mê của mình, để có thể quyết định là mình thích làm phim và sẽ trở thành một nhà làm phim. Đây chính là sự kết nối với chủ đề trước đây của chúng tôi – Lựa chọn. Các bộ phim có thể siêu thực, kì quái mà vẫn đề cập đến các vấn đề hiện tại. Nhưng quả thật phim là những điều mộng mơ.
&: Với cá nhân anh, phim có ý nghĩa như thế nào?
Marcus Manh Cuong Vu: Đối với tôi, phim là đam mê. Tôi lớn lên cùng phim như là một cách để khám phá và hiểu về thế giới. Tôi sinh ra ở Hà Nội sau chiến tranh – một giai đoạn cô lập, những thông tin trên thế giới ít khi đến được với chúng tôi. Đầu những năm 80 có một trào lưu phim đen trắng trên TV và sau đó có thêm phim ngoài chợ đen. Qua những bộ phim này chúng tôi giao tiếp với thế giới. Những bộ phim đó như là một hình thức giáo dục đối với tôi. Phim truyện và phim tài liệu mang tôi đến với thế giới bên ngoài. Tôi yêu thiên nhiên và rất mê xem những bộ phim tài liệu về thiên nhiên, dù là về Châu Phi, Nam Mỹ hay Châu Âu. Ta có thể thấy nhiều thế giới khác nhau tồn tại vượt ra ngoài những gì bao quanh ta. Chính nhờ các bộ phim mà tôi đã nhận ra ngoài kia còn có nhiều điều khác nữa trước khi tôi rời Hà Nội lần đầu tiên năm 17 tuổi.
&: Những nhà làm phim ngắn sẽ có được những lợi ích gì khi gửi tác phẩm đến YXineFF?
Marcus Manh Cuong Vu: Họ sẽ có lượng khán giả trực tuyến nhiều hơn một cách đáng kể. Khán giả của chúng tôi đến từ khắp nơi trên thế giới và tất cả những gì họ cần là kết nối Internet. Xem phim trên website của chúng tôi trong thời gian diễn ra tiệc phim là hoàn toàn miễn phí. Đối với một số người, ban đầu hình thức trực tuyến có thể là một vấn đề đối với họ. Họ có thể nghi ngờ rằng “ồ, vì sao tôi lại muốn chiếu phim trực tuyến chứ”; nhưng rồi điều đó đã thay đổi. Chúng tôi đang nhận được ngày một nhiều phim hơn bởi vì các nhà làm phim đã nhận ra tiềm năng vô cùng to lớn của hệ thống phân phối trực tuyến. Chúng tôi cũng hợp tác với các nhà phân phối khác và đảm bảo rằng phim cũng có thể xem được dưới hình thức offline.
●●
Kết quả tuyển chọn phim chính thức sẽ được công bố trực tuyến ngày 19/09. Tất cả các phim có thể xem trực tuyến tại www.yxineff.com. Sau khi đi tour trình chiếu tại các rạp ở Việt Nam vào tháng 10, những phim đoạt giải sẽ được trao giải tại thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 12. Có 11 giải thưởng (Phim, Đạo diễn, Kịch bản, Quay phim, Dựng phim, Diễn viên nam/nữ, Sản xuất, Giải do khán giả bình chọn, Giải thưởng Báo chí – Phê bình, Phim đề tài LGBT) với bốn hạng mục Tranh giải Quốc tế, Tranh giải khu vực, Toàn cảnh và Cận cảnh.
YxineFF là một dự án tình nguyện, phi lợi nhuận và độc lập.
