Đạo diễn người Đức Dominik Günther sẽ mang đến một phiên bản Tiếng Việt của vở kịch nổi tiếng do Brecht sáng tác – vở Vòng phấn KavKaz (The Caucasian Chalk Circle) – trên sân khấu nhà hát Tuổi Trẻ.
Một đạo diễn nói tiếng Đức làm việc cùng những diễn viên sử dụng một thứ ngôn ngữ mà anh không hiểu, trong một môi trường sân khấu khá lạ lẫm với anh, tất cả nhờ vào sự trợ giúp của một phiên dịch viên để giao tiếp với toàn bộ đoàn diễn người Việt. Nghe như một điều không tưởng, nhưng anh đã làm được.
Một diễn viên Việt Nam trong vai Grusche đang chuẩn bị đạo cụ và trang phục cho vai diễn của cô. Một vở kịch kinh điển của sân khấu kịch hiện đại Đức có bối cảnh là sau Thế chiến thứ 2 được thể hiện cùng những đạo cụ mang hơi hướng cuộc sống hiện đại của Việt Nam – một bộ váy rườm rà, cách diễn pha trộn giữa kịch trọng tâm và gây cười – đây có lẽ sẽ là một sự kết hợp thú vị.
Sự hòa trộn về văn hóa, ngôn ngữ và những thế hệ khác nhau đã làm nổi bật cốt lõi của vở kịch, những chủ đề thiết yếu sống mãi với thời gian. Lòng ích kỷ, tình mẫu tử, và sự sống sót, những điều đã được thể hiện trong nhiều sáng tác của nhân loại trên khắp thế giới suốt bao nhiêu thế kỷ qua.
& Of Other Things đã đến dự một trong những buổi diễn tập cuối cùng trước khi công diễn của đoàn và có cơ hội để phỏng vấn Dominik Günther về trải nghiệm lạ lùng này của anh.
Phỏng vấn bởi Fabiola Büchele ● Ảnh chụp bởi Huong ● Dịch bởi Tabby Chino
&: Anh đã đạo diễn một vở kịch bằng thứ ngôn ngữ mà anh không am hiểu như thế nào?
Dominik Günther: Đây quả là một thử thách lớn với tôi vì sự giao tiếp giữa diễn viên và đạo diễn là một phần thiết yếu của quá trình dàn dựng một vở kịch.
Người phiên dịch của đoàn [Lê Quang] có nhiệm vụ tạo ra một phiên bản bằng tiếng Việt của vở kịch sao cho phù hợp với sân khấu nhà hát Tuổi Trẻ và không gây khó hiểu cho người xem. Còn với tôi, anh ấy lại phải chuẩn bị phần lời thoại để tôi có thể đối chiếu phiên bản tiếng Đức với nội dung tiếng Việt và theo kịp phần diễn của các nghệ sỹ.
Trong suốt những buổi diễn tập tôi có một phiên dịch viên để giúp tôi giao tiếp với các diễn viên. Dù thế, bây giờ tôi đã có một cách giao tiếp riêng thông qua ngôn ngữ cơ thể.
Trong bốn tuần qua tôi đã quen dần với âm hưởng của tiếng Việt và tự tạo cho mình khả năng cảm nhận được những cảm xúc khác nhau thông qua ngôn ngữ họ dùng. Bằng cách này tôi có thể nhận biết khi một diễn viên có tập trung và thể hiện đúng như những gì tôi đang đạo diễn không.
&: Một vài đạo cụ trong vở kịch có đậm chất Việt Nam (như hộp sữa True Milk, hay những bộ áo dài), anh đã chọn những đạo cụ ấy một cách có mục đích hay chỉ bởi vì chúng dễ kiếm?
Dominik Günther: Việc sử dụng những đạo cụ hiện đại là để nhấn mạnh những cảm xúc hiện thời mà con người có đối với thứ vật chất ấy. Dù vậy tôi nghĩ chúng tôi sẽ giấu đi một số tên thương hiệu của các đạo cụ, vì chúng tôi muốn thể hiện một câu chuyện có thể xảy ra ở bất kỳ đâu trên thế giới chứ không chỉ riêng ở Việt Nam. Đây là những chi tiết mà chúng tôi sẽ kiểm tra lại một lượt trong tuần tập kịch cuối cùng.
&: Làm việc với những diễn viên Việt Nam có gì khác so với những diễn viên người Đức anh hay hợp tác cùng?
Dominik Günther: Trong thời gian làm việc ở đây tôi rất hay nhận được câu hỏi như vậy, và tôi phát hiện ra những người chọn nghiệp diễn đều có kiểu điên giống nhau. Đây là một nghề độc đáo, yêu cầu anh phải rất sáng tạo và chuẩn bị tâm lý để thể hiện bản thân rất nhiều trên sân khấu cho người khác thấy.
Tất nhiên có nhiều hình thức diễn khác nhau tập trung vào những cấp độ khác nhau ở mỗi nước. Ví dụ như ở Đức, sân khấu kịch cởi mở và trực tiếp hơn rất nhiều. Những nhà hát ở Việt Nam hướng đến cách thể hiện có tính biểu cảm hơn với nhiều cử chỉ và cảm xúc hơn.
Những diễn viên của nhà hát Tuổi Trẻ, tuy vậy, lại vô cùng cởi mở và sẵn lòng áp dụng một cách diễn khá lạ lẫm đối với họ.
&: Anh đã học được điều gì ở đây để về thử nghiệm với sân khấu ở Đức?
Dominik Günther: Ở Đức sự thành công của một vở kịch thường phụ thuộc vào một công thức có sẵn được điều khiển sát sao. Ở Việt Nam điều đó ngẫu hứng hơn rất nhiều và các diễn viên cũng khá thoải mái về chuyện này. Các nhà hát của Đức có lẽ nên học cách thả lỏng hơn một chút.
&: Anh đã đến với công việc đạo diễn một vở kịch của Brecht ở Việt Nam như thế nào?
Dominik Günther: Ý tưởng dàn dựng một vở kịch của Brecht bằng tiếng Việt do một người Đức đạo diễn được phát triển thông qua sự hợp tác giữa nhà hát Tuổi Trẻ và viện Goethe. Viện Goethe có lời mời một đạo diễn đến thăm Berlin và xem một vài vở kịch ở đó, mục đích là để anh ta có một ấn tượng mạnh mẽ về sân khấu Đức.
Viện Goethe sau đó đã tìm đến tôi để xem liệu tôi có vui lòng cân nhắc sự hợp tác này không. Tôi lập tức có một sự thích thú đặc biệt với ý tưởng được làm việc trong một môi trường sân khấu không hề quen thuộc với tôi. Là một đạo diễn, tôi luôn tìm đến những ảnh hưởng và trải nghiệm văn hóa mới.
●●
