Chỉ một năm sau ngày khai trương Zone 9, đã có một bộ phim tài liệu ra đời về sự đóng cửa của tổ hợp này. Cảm nhận của Fabiola Büchele về sân chơi riêng dành cho nghệ sỹ này – Zone 9, một ngọn lửa sáng.
Viết bởi Fabiola Büchele ● Dịch bởi Tabby Chino ● Ảnh bởi Zone 9 Documentary
Cảm giác tạm bợ và không chắc chắn đã bám lấy Zone 9 từ những ngày đầu tiên khai trương quán bia Tadioto cho đến phút đóng cửa cuối cùng vào tháng 12 năm 2013. Có lẽ đây cũng là nét đặc trưng của tổ hợp này. Chắc chắn rằng các khách hàng của Zone 9 cũng đã ý thức mạnh mẽ được rằng tổ hợp này cũng sẽ không tồn tại được lâu.
Khi được hỏi về khả năng tồn tại của Zone 9 ngay khi Domdom rời địa điểm tập trung về đây, nghệ sỹ nhạc thử nghiệm Kim Ngọc nói: “Mình không muốn nghĩ về điều này. Hợp đồng cho thuê chỉ được lâu nhất là ba năm và không có cách nào gia hạn. Tuy vậy Domdom cũng đã quen với việc dịch chuyển quanh thành phố vì không có một địa điểm cố định. Đôi lúc chạy quanh quanh cũng không đến nỗi tệ.”
Có lẽ không một ai hi vọng dự án này lại kết thúc nhanh chóng như thế, nhưng hãy nhìn vào nó theo một khía cạnh khác. Vẻ đẹp của Zone 9 chính là ở sự ngẫu hứng. Zone 9 giống như một ly cocktail pha trộn từ nhiều giấc mơ, hơn là một mục tiêu chung của nhiều cá thể. Nó là minh chứng cho việc bạn có thể biến giấc mơ thành hiện thực nếu dành mọi quyết tâm và công sức cho nó, còn những rủi ro ư, hãy để mặc nó trong tay số phận.
Một bộ phim tài liệu của đạo diễn Nguyễn Anh Thư đi sâu vào sự ra đời và sụp đổ của Zone 9 đang trong quá trình hoàn tất. Bộ phim có tham vọng giải thích được “trong tám tháng tồn tại ngắn ngủi nhưng huy hoàng, liệu Zone 9 có tạo ra được một môi trường giao lưu chung cho các nghệ sỹ và doanh nghiệp văn hóa không? Vì sao các nhà chức trách phải vội vàng đóng cửa tổ hợp này?”
Chúng tôi hi vọng bộ phim còn đào sâu hơn thế và giúp định nghĩa được sự tồn tại của Zone 9. Khi tổ hợp này bị đóng cửa sau cái chết của sáu công nhân, không một ai rõ Zone 9 đã hoạt động thế nào sau đó. Nó đã có một bước phát triển chóng mặt kể từ khi chỉ là một góc ngầm cho dân nghệ sỹ thành một địa điểm lui tới thường xuyên và nơi chụp ảnh ưa thích của giới trẻ chỉ trong vài tháng, khiến nhiều nghệ sỹ đã phải lên tiếng than phiền vì bị mất đi một sân chơi độc quyền. Đây quả là một giấc mơ bùng nổ.
Bốn tháng sau khi Zone 9 ra đời, Nguyễn Quí Đức đã nhận xét: “Đây là một quy luật mình đã chứng kiến từ nhiều khu dành cho nghệ sỹ ở New York và đặc biệt là London, ra đời mà không có sự bảo hộ của chính quyền. Dĩ nhiên ban đầu chúng được lập ra vì sở thích của các nghệ sỹ, sau đó mới kéo theo lợi nhuận. Vòng đời của chúng thường từ một đến ba năm. Ở Hà Nội thì mới có ba tháng.”
Những kẻ thích theo đuổi giấc mơ, dám mạo hiểm và đòi hỏi một kỷ nguyên mới cho tự do tư duy đã tồn tại ở Hà Nội suốt nhiều thế hệ nay, và đến giờ họ vẫn tồn tại.
Và theo như lời Đức , đây là một giai đoạn quan trọng trong vòng đời của Zone 9. Khi những sân chơi này bị đưa vào tâm điểm của dư luận, các nghệ sỹ buộc phải di dời tổ của mình. Những địa điểm này chủ yếu nằm ở trung tâm thành phố. Khi giá cho thuê tăng cao, lợi nhuận bắt đầu xuất hiện và du khách đổ về, lúc ấy các nghệ sỹ cũng đã tập trung về một cái tổ khác.
Đây là một điều đáng chú ý khi nghĩ về sự đóng cửa của Zone 9. Dòng chảy sáng tạo của Zone 9 không hề bị chặn lại theo sự đóng cửa này. Những kẻ thích theo đuổi giấc mơ, dám mạo hiểm và đòi hỏi một kỷ nguyên mới cho tự do tư duy đã tồn tại ở Hà Nội suốt nhiều thế hệ nay, và đến giờ họ vẫn tồn tại.
Như lời Nguyen Ban Quang, chủ quán Bar Betta đã nói, các nghệ sỹ và doanh nghiệp chỉ đơn giản tập trung về một chỗ: “Nghệ sỹ chúng mình ở rải rác khắp thành phố này. Người ta coi Zone 9 là nơi tập trung của những kẻ gây rắc rối. Nhưng chúng mình có gây rắc rối gì đâu, người ta chỉ không phân biệt nổi chúng mình khác những kẻ đấy như thế nào.”
Không phải là thế giới nghệ sỹ phải bắt đầu lại từ đầu, mà chính các nhà chức trách mới là người gặp khó khăn khi phải tản ra kiểm soát vô số các địa điểm trên khắp địa bàn Hà Nội.
Cũng chỉ trong vòng bốn tháng ngắn ngủi kể từ khi Zone 9 trở thành tâm điểm giải trí với hơn 60 doanh nghiệp độc đáo, hầu hết các góc nghệ sỹ giờ đây đã tìm được nơi chốn mới để mở cửa xung quanh thành phố. Và giờ thì, không phải là thế giới nghệ sỹ phải bắt đầu lại từ đầu, mà chính các nhà chức trách mới là người gặp khó khăn khi phải tản ra kiểm soát vô số các địa điểm trên khắp địa bàn Hà Nội.
Ảnh hưởng lâu dài của Zone 9 còn phải chờ được xem xét. Mọi không gian nghệ thuật đều có những khoảng thăng hoa, nơi sự sáng tạo và cảm hứng đạt đến cao trào. Câu hỏi được đặt ra là sau sự thăng hoa ấy, điều gì tiếp nối. Những câu chuyện được nói tại Zone 9 sẽ đi về đâu? Những ý tưởng, sự hợp tác, xu hướng nghệ thuật nào sẽ ra đời từ đây? Liệu có một cộng đồng nghệ thuật nào mạnh mẽ, vững chắc hơn, ít rời rạc và khó bị vùi dập hơn tồn tại được ở Hà Nội? Sự chú ý của dư luận thế giới có trở thành cái gì hữu ích được hơn không? Hi vọng rằng những câu hỏi trên sẽ phần nào có lời đáp sau bộ phim tài liệu về Zone 9.
●●
Để tìm hiểu thêm về phim tài liệu Zone 9 cũng như hỗ trợ các nghệ sỹ, vui lòng đến thăm trang web chính thức của Zone 9 www.zone9documentary.com
