Phỏng vấn: Một trong những nhà sáng lập của Viet Pride chia sẻ cảm nghĩ về bản thân và cộng đồng khi là người đồng tính ở Việt Nam
Viet Pride được khởi xướng năm 2012, và đây là năm thứ ba chiến dịch này được khởi động lại. & Of Other Things có cuộc trò chuyện với một trong những nhà sáng lập của chiến dịch, Nguyen Tâm, một người đồng tính nữ đến từ Sài Gòn. Trong một quán cà phê tĩnh lặng ở Hà Nội, với chiếc túi du lịch nằm trên ghế bên cạnh, Tâm vừa mới trở về từ Mỹ nơi cô đang học bằng Thạc sỹ chuyên ngành Tâm lý học ở một thị trấn bình yên ngay ngoại ô Philadelphia.
Tam Nguyen tại Viet Pride 2013
Phỏng vấn bởi Sam Heaps ● Ảnh về Viet Pride cung cấp bởi Jiri Pasz ● Ảnh của Tâm cung cấp bởi Gavin Woolard
&: Chị biết đến phong trào này như thế nào và đã khởi động Vietpride ra sao?
Tam Nguyen: Tôi lớn lên trong một gia đình có tư tưởng khá bảo thủ ở Sài Gòn, nên tôi đã cố gắng học hành chăm chỉ để được nhận học bổng đi du học. Tôi không giao thiệp nhiều với những người xung quanh nên không có một khái niệm là…người đồng tính trông sẽ thế nào. Có lẽ tôi đã gặp họ mà không hề nhận ra.
Năm 18 tuổi tôi được nhận học bổng của chính phủ Singapore và theo học ngành Tâm lý học tại đó. Nhưng tôi cũng muốn tận dụng sự thay đổi về môi trường sống này nhiều hơn. Tôi đã không có liên hệ nào với cộng đồng LGBT tại Việt Nam. Vậy rồi đến năm 2010, một cặp đôi đồng tính ở Việt Nam đã tổ chức đám cưới và họ xuất hiện trên rất nhiều phương tiện đại chúng. Tôi đọc được thông tin về họ ở Singapore và ngay lúc đó tôi biết thì ra ở Việt Nam vẫn luôn có người đồng tính. Ngày nay chúng ta sử dụng Facebook và mạng internet một cách thường xuyên nên mọi người luôn tìm được một cộng đồng phù hợp với mình, đó quả là một sự thay đổi lớn với thế hệ của tôi.
Phong trào Pride ở Việt Nam là một bất ngờ với tất cả mọi người, kể cả người Việt Nam. Năm 2012 khi nảy ra ý tưởng về lễ hội này và kể với mọi người, tôi đã không nhận được nhiều sự ủng hộ lắm. Đa số ý kiến cho rằng cộng đồng LGBT ở Việt Nam không sẵn sàng cho sự kiện này. Xã hội vẫn còn rất nhiều tư tưởng cổ hủ và họ cho rằng Pride là một lễ hội quá mới mẻ, không thể được chấp nhận ở một đất nước phương Đông như Việt Nam. Tôi đoán rằng những gì họ hình dung về Pride chỉ là âm nhạc ồn ào và những trang phục sặc sỡ, và trong bối cảnh lúc đó một lễ hội như vậy rất dễ bị hiểu lầm. Đó là lý do tại sao hàng năm chúng tôi đều cố gắng chọn cho lễ hội Pride một bối cảnh phù hợp để xã hội không đánh giá sai về nó và giúp tôn vinh những giá trị truyền thống của chúng tôi là hướng về gia đình và thể hiện bản thân một cách tế nhị.
&: Chị có cảm thấy như cộng đồng LGBT ở Việt Nam phải đối mặt với những thái độ hay vấn đề tương tự so với trên toàn thế giới không?
Tam Nguyen: Ở Việt Nam thông điệp mà chúng tôi muốn nhận được là được đối xử như tất cả mọi người khác. Trong xã hội hiện nay việc “hòa nhập” được với số đông là rất quan trọng, nhưng cũng đã xuất hiện những thông tin quảng cáo với thông điệp như “Hãy là chính mình”, “Cứ làm thôi”… những điều khuyến khích phát triển cái tôi của mỗi người. Người trẻ bây giờ lớn lên trong môi trường như vậy, vì thế họ tin rằng họ có quyền và có không gian để bày tỏ bản thân mình theo cách mà chúng tôi không có được hồi những năm 1980s.
&: Không gian đó có bao gồm cả gia đình họ không?
Tam Nguyen: Đây không đơn giản là một câu trả lời Có hay Không, mà đó là cả một quá trình. Trước khi tôi trở về Việt Nam (với gia đình tôi), chúng tôi chưa từng nói chuyện về việc này. Suốt thời thơ ấu của mình, tôi không phải là một cô bé nữ tính cho lắm, nên mẹ tôi cứ mong có một sự thay đổi nào đó sẽ xảy ra, nhưng khi sự thay đổi đó đến bà lại muốn chối bỏ nó hết mức có thể. Đó là cả một quãng thời gian dài im lặng. Nhưng rồi tôi bắt đầu tâm sự lại với bà về giới tính nói chung, về những quyền cơ bản của con người như được sống theo cách mà họ chọn lựa và được yêu một người khác theo cách họ muốn. Đã có những sự phủ nhận từ phía gia đình tôi, và giờ vẫn vậy. Hiện giờ mẹ tôi không hoàn toàn chấp nhận điều này, nhưng bà cũng đã có sự nhìn nhận lại một phần.
Trong mọi trường hợp của người đồng tính [mà tôi đã nói chuyện cùng và phỏng vấn], gia đình là nơi cuối cùng mà họ muốn thể hiện con người thật của mình. Có những người chọn cách cả đời không tuyên bố giới tính thật của họ với cha mẹ mà chỉ với bạn bè và đồng nghiệp.
Một điều đáng buồn nữa là có nhiều người trẻ tôi đã phỏng vấn đã thử tìm cách tự tử. Một người trong số đó đã chết, và chúng tôi nghe lại câu chuyện từ bạn của cậu ấy. Lý do họ tự tử phần lớn là vì thấy có lỗi với gia đình. Họ sợ rằng nếu sự thật được tìm ra, gia đình họ sẽ từ mặt và đuổi họ khỏi nhà. Chúng ta sống trong một xã hội mà gia đình là trung tâm, là tất cả đối với một cá nhân. Và nghĩa vụ của một người con là phải duy trì dòng dõi của cha ông mình.
&: Năm nay chúng ta có thể trông đợi gì từ Viet Pride?
Tam Nguyen: Về lâu dài chúng tôi muốn biến Viet Pride thành một hoạt động không chỉ diễn ra trong ba ngày mà là cả năm. Năm 2013 chúng tôi đã phát động chiến dịch bình đẳng giới và cho ra đời học bổng Vietpride. Cả hai đều là những sự kiện kéo dài cả năm. Năm nay chúng tôi sẽ trao học bổng cho hai người, một phụ nữ chuyển giới và một người đàn ông song tính.
Năm nay chúng tôi cũng có một bộ phim tài liệu, [Red Over the Rainbow – Sắc đỏ trên cầu vồng] thực hiện bởi [Almaz Media], tôi cho rằng đây là một bộ phim vô cùng quan trọng.
&: Điều gì khiến lễ hội Pride ở Hà Nội khác với những nơi khác?
Tam Nguyen: Cuộc diễu hành bằng xe đạp! Không nơi nào khác trên thế giới mà lễ hội Pride được tổ chức bằng một cuộc diễu hành xe đạp. Ở Việt Nam chúng tôi không được phép tổ chức biểu tình trong hòa bình, vì thế cơ bản là không thể tụ tập một số lượng lớn người với nhau, nhưng đi xe đạp cùng nhau thì vẫn được.
●●
