Nguyễn Quí Đức: Văn phòng của tôi nằm gần studio của Jamie, và tôi cũng mường tượng được tại sao anh sử dụng ánh sáng tự nhiên [cho dự án này]. Bước vào studio – một gian phòng tối, ẩm, dị – tôi cảm thấy phần nào thanh thản. Có lẽ là do phong thái trầm lặng của tác giả. Jamie không nói nhiều, và ngoài việc nhờ tôi xoay người hay đặt tay lên đây, lên kia, anh cũng không yêu cầu hay hướng dẫn mấy. Jamie di chuyển như một bóng ma. Thậm chí tôi còn không biết anh đã cởi bỏ quần áo và ngồi cạnh tôi từ lúc nào. Trông tôi thế nào trong ảnh không quan trọng, đơn giản là tôi chỉ muốn giúp Jamie có được tấm hình cuối cùng ưng ý.
Tôi muốn biết ý tưởng đằng sau những đạo cụ anh sử dụng – những đồ vật đơn giản đã giúp tạo nên một bối cảnh rất ăn khớp, âm u và tinh sắc.
Tôi có nhiều câu hỏi dành cho dự án này – ví dụ như anh đã chọn gian phòng/studio này như thế nào; sao anh có thể tự tin cho rằng ánh sáng tự nhiên sẽ đạt hiệu quả. Tôi muốn biết ý tưởng đằng sau những đạo cụ anh sử dụng – những đồ vật đơn giản đã giúp tạo nên một bối cảnh rất ăn khớp, âm u và tinh sắc. Anh lựa chọn và quyết định vị trí của chúng trong ảnh ra sao? Anh dựa vào những tiêu chuẩn nào để lọc ảnh sau khi hoàn thành? Tôi cũng băn khoăn về việc anh đã yêu cầu người tham gia tạo dáng và lựa chọn cách họ thể hiện mình trong ảnh như thế nào, vì có vẻ như anh đã không yêu cầu nhiều từ tôi. Rõ ràng anh tham khảo hội họa của các Danh họa tiền bối người Hà Lan, nhưng anh đã tạo nên một thứ rất khác. Tôi cũng muốn biết anh cảm thấy thế nào về việc bản thân mình xuất hiện trong ảnh; và liệu anh có tiên đoán được phản ứng của người tham gia?
Jamie Maxtone-Graham: Thực ra thì tôi dám chắc rằng ánh sáng tự nhiên sẽ đạt được hiệu quả như mong muốn, nhưng trực giác mách bảo tôi mọi việc sẽ ổn. Tôi đã có một khởi đầu khá thuận lợi, vì việc gian phòng có khung cửa sổ to mang lại một nguồn ánh sáng lớn và vị trí của khung cửa số quay về hướng bắc đã đảm bảo được việc ánh sáng mặt trời không trực tiếp rọi vào studio. Còn các vấn đề khác liên quan tới ánh sáng tôi biết mình có thể xử lí bằng việc sử dụng vải trắng để khuếch tán, hoặc vải đen để uốn dáng. Anh có nhắc tới các Danh họa tiền bối người Hà Lan – vậy anh cũng biết rõ, với họ, ánh sáng là tất cả. Các họa sĩ vẽ chân dung hay tĩnh vật, và sau này là các nhiếp ảnh gia thời kì đầu, đều làm việc trong studio có cửa sổ quay về hướng bắc. Việc này giúp ngăn ánh sáng mặt trời rọi trực tiếp vào không gian, và giúp cho bóng của các chủ thể giữ nguyên vị trí từ sáng tới lúc mặt trời lặn. Đây là một yếu tố quan trọng khi anh sáng tác trong một thời gian dài – từ vài tuần tới vài tháng. Với tôi, dự án này có thể được coi là một cuộc đối thoại với phong cách làm việc ấy, với thứ ánh sáng ấy.
Tôi sử dụng chính vị trí cũng như cảm giác mà gian phòng mang lại – một căn gác mái cũ kĩ, một studio bị bỏ hoang, đại loại thế
Về phần đạo cụ thì ban đầu chúng đơn giản hơn nhiều. Tôi sử dụng chính vị trí cũng như cảm giác mà gian phòng mang lại – một căn gác mái cũ kĩ, một studio bị bỏ hoang, đại loại thế – để thử nghiệm xem việc sắp xếp các đồ vật hỗn độn và vô trật tự trong không gian này sẽ gợi lên những lớp nghĩa gì. Về việc chọn lựa chủ thể, tôi muốn sử dụng nhiều nhân vật khác nhau, vì nhiều lí do khác nhau. Đôi người không đồng ý tham gia. Đôi người tôi thân quen từ lâu. Đôi người tôi mới gặp phút chốc. Điều thú vị là, một số bức hình giàu trí tưởng tượng nhất lại chụp các nhân vật tôi không hề quen biết. Không phải lúc nào tôi cũng quyết định trước cách tạo dáng của chủ thể, tuy nhiên tôi luôn biết mình muốn gì. Thường thì mọi người làm được hơn cả những gì tôi mong đợi, và tuyệt vời hơn nữa là họ còn mang tới ý tưởng riêng. Tôi luôn cố gắng hưởng ứng và làm việc trên những ý tưởng đó. Nhiều tấm hình tôi cho là tuyệt nhất được hình thành qua quá trình ứng biến khi chụp – từ một ý tưởng cụ thể đến khi nó phát triển và thoát ra khỏi ý tưởng đó.
Bản thân tôi có mặt trong ảnh – tham gia vào quá trình, xâm nhập vào không gian – ngay từ đầu đã là một phần hết sức quan trọng của tác phẩm. Ban đầu thì tôi chỉ thử nghiệm thôi nhưng rồi khi kết quả đến, tôi biết chắc mình sẽ phải tham gia. Tôi khá thoải mái với việc khỏa thân, của cả người khác lẫn bản thân, và cũng đã từng chụp khoả thân nhiều người cho các dự án trước kia. Tham gia vào tác phẩm, hiến dâng cơ thể mình cho quá trình sáng tạo và cho cả người tham gia; cho đi một phần nào đó thay vì đòi hỏi – là những yếu tố trên đã giúp tôi có được một khởi đầu đúng đắn. Tôi cũng chắc chắn rằng, đồng thời với việc cho đi thì tôi cũng sẽ được nhận lại từ những người đã đồng ý cùng ngồi trong bức hình.
Với thời gian phơi sáng là khoảng 20 giây cho mỗi tấm ảnh, các nguyên tắc thông thường khi chụp chân dung bị đảo lộn. Giờ đây, thời gian trở thành yếu tố có thể cảm nhận được. Mỗi khung hình trở thành một trình diễn nhỏ về sự tĩnh mịch; và hành động ta ngồi yên lặng trước ống kính – khi với nhau và khi một mình – khiến cho tác phẩm không những chỉ là nhiếp ảnh, mà còn bao gồm cả những khoảnh khắc tĩnh mịch kéo dài. Tôi nghĩ những người tham gia cũng cảm nhận được điều này.
