Dự án Zó – kỹ thuật truyền thống trong những ứng dụng đương đại
Viết bởi Sadie Christie ● Ảnh bởi Joseph Gobin ● Dịch bởi Tabby Chino
Một năm sau ngày bắt đầu dự án Zó, những am hiểu của Trần Hồng Nhung về chất liệu giấy đã đủ cho cô viết kín được một cuốn sách xinh đẹp và có độ bền lý tưởng làm từ một loại giấy hết sức đặc biệt. Loại giấy này chế tạo thủ công tại Bắc Ninh và Hòa Bình cho riêng Zó từ những kỹ thuật làm giấy cổ truyền sẽ giúp chúng ta bước chậm lại đôi chút và trân trọng hơn một công nghệ làm giấy đã có từ lâu. Giấy Dó được nén từ một loại bột giấy địa phương thành những phiến giấy dài và rời nhau, có một kết cấu tinh tế và mang một vẻ dân dã đặc trưng, sau đó được Zó hóa thân thành những tấm thiệp, chụp đèn trang trí, hộp diêm hay sổ tay xinh xắn kết hợp hài hòa cùng những họa tiết vẽ tay duyên dáng, giấy nến, mảng màu sắc táo bạo hay những bức ảnh chụp ngày xưa.
Lịch sử và những giá trị văn hóa chứa đựng trong giấy Dó cũng như những công đoạn sản xuất ra loại giấy này, thể hiện qua những bức tranh truyền thống và áng thơ viết trên đó bởi các thi nhân, nghệ sỹ và hoàng đế từ thế kỷ 13 rất được Nhung quan tâm. Hiện nay, công nghệ làm giấy Dó chỉ còn được lưu giữ bởi một số ít gia đình làng nghề tại Bắc Ninh và Hòa Bình, do trong xã hội công nghiệp hiện đại giấy Dó không có khả năng cạnh tranh với những loại giấy rẻ hơn và được sản xuất với số lượng lớn hơn. Với Nhung, đây không chỉ là vấn đề góp phần bảo vệ môi trường và bản tồn loại giấy đặc biệt này, nó còn là một lời nhắn gửi đến thế hệ trẻ để họ “không quên mất nguồn cội của mình. Nếu không biết trân trọng quá khứ, chúng ta sẽ không thể sống tốt trong hiện tại và càng không vươn đến được tương lai.”
Dự án Zó có sự hợp tác của nhiều nhà sinh thái học, những gia đình và nghệ nhân địa phương để tìm ra một phương thức bảo tồn truyền thống làm giấy Dó vừa sáng tạo, đẹp và cùng lúc nâng cao được ý thức xã hội về loại giấy này. Họ tin rằng nếu có thể tạo ra một nguồn cầu nhỏ nhưng đủ đam mê lâu dài cho giấy Dó, những nghệ nhân làm giấy sẽ nhận ra kỹ năng của họ vẫn có giá trị, được xã hội hiện đại trân trọng và sử dụng đến. Giấy Dó vẫn còn tồn tại đến ngày nay là nhờ vào tính hữu dụng cao của nó, độ dày của giấy thay đổi phụ thuộc vào mục đích của người dùng, giấy lưu màu tốt và rất ít thấm màu xuống mặt dưới – vô cùng lý tưởng cho màu nước. Zó cũng tổ chức những khóa học ngay trong văn phòng và xưởng làm việc của họ, những sự kiện lớn mà ở đó mọi người được học về kỹ thuật làm giấy, in trên lụa, đóng bìa sách, và viết thư pháp, qua đó giúp họ tìm thấy vẻ đẹp của sự kiên nhẫn và sáng tạo một cách tận tâm.
●●
Hãy đến lễ kỷ niệm một năm Zó ra đời vào ngày 28 tháng 06 tại Chez Xuan, chiêm ngưỡng những sản phẩm mà họ làm ra và trực tiếp sáng tạo trên giấy Dó để cùng tôn vinh nghệ thuật, tâm hồn và sự sáng tạo mà loại giấy này mang lại trong buổi triển lãm kèm nhạc sống này. Giá vé là 100, 000 VNĐ một người, sinh viên được giảm giá 50% và trẻ em vào cửa miễn phí tại Chez Xuan, 41/76 An Duong, Tây Hồ, Hà Nội.
