In the Studio: Hoạ sỹ Thái Nhật Minh đến từ Hà Nội nói về triển lãm mới nhất của anh, mang tên ‘Mùa Sinh Sản’, về nghệ thuật tối giản trong hội hoạ và các tác phẩm điêu khắc trong không gian cụ thể.
& Of Other Things đã theo chân nghệ sỹ điêu khắc Thái Nhật Minh về xưởng điêu khắc của anh nằm bên rìa thành phố. Tại đây, tách biệt với những ồn ào, vồn vã ở trung tâm, anh đã làm nên những tác phẩm điêu khắc mang phong cách rất tối giản của mình.
Tại xưởng, giữa những tác phẩm trong những buổi triển lãm trước, như những chú chim anh từng trưng bày, cả những tác phẩm còn đang chờ được hoàn thiện, và những mô hình nhỏ được làm để phác thảo tác phẩm, Minh nói chuyện về dự án mới nhất anh đang thực hiện, mang tên “Mùa Sinh Sản”. Đây là một dự án thực hiện riêng cho Không gian Nghệ thuật Manzi và sẽ được trưng bày từ ngày 13 tháng Sáu đến hết ngày 13 tháng Bảy tới.
Thái Nhật Minh sinh năm 1984, tại Tam Sơn, Vĩnh Phúc. Hiện anh đang sống và làm việc tại Hà Nội. Tốt nghiệp Cao học điêu khắc tại Đại học Mỹ Thuật Hà Nội và là hội viên hội Mỹ thuật Việt Nam, từ đó tới nay Thái Nhật Minh đã giành được không ít những giải thưởng về Mỹ thuật và thực hiện thành công rất nhiều triển lãm về điêu khắc.
Thực hiện bài phỏng vấn bởi Nguyễn Hương Ly ● Ảnh bởi Huong
&: Anh đến với điêu khắc và yêu thích nó như thế nào?
Thái Nhật Minh: Hồi nhỏ tôi sống ở quê, không giống như bây giờ, trẻ con có đủ thứ đồ chơi. Ở quê tôi, trẻ con chỉ chơi những thứ linh tinh, nghịch đất cát, hễ có dịp là túm năm tụm ba lại, chơi đủ các trò chơi từ đất.
Tôi lại thường thu mình vào một góc và nặn những gì mình thích. Thực ra hồi đó tôi cũng chưa có ý tưởng gì của riêng mình, chỉ biết rằng mình thích những hình ảnh anh hùng hảo hán trong truyện cổ, hồi đó hâm mộ lắm. Hay như Tôn Ngộ Không vậy, đúng là thần tượng một thời. Vậy là tôi nặn lại, bất cứ thứ gì tôi thấy, theo cách nhìn của bản thân.
Có lẽ tôi đã yêu thích điêu khắc từ khi còn rất nhỏ. Lớn lên thì từ những mong muốn và thôi thúc mang tính cá nhân mà tôi đam mê và cứ thế theo đuổi điêu khắc.
Tôi thích rất nhiều nghệ sỹ điêu khắc, nhưng ở mỗi người tôi chọn một điểm nào đó để ngưỡng mộ chứ không lấy ai làm hình mẫu cả. Tuy nhiên, có một số người thầy cũng đã truyền cho tôi rất nhiều cảm hứng mà tôi muốn kể tên, như nhà điêu khắc Nguyễn Nguyên Hà chẳng hạn. Sau này khi tôi vào trường đại học, một người nữa là nhà điêu khắc Đào Châu Hải cũng đã giúp tôi tìm ra con đường của mình. Họ là những người nhìn ra khả năng và hướng cho tôi đến với những gì tôi có hôm nay.
&: Tại sao các tác phẩm của anh lại tối giản đến vậy?
Thái Nhật Minh: Tôi nghĩ rằng càng đơn giản thì càng tốt. Hồi nhỏ tôi làm mọi thứ theo ấn tượng và cảm giác. Dần dần trong quá trình làm việc, tôi cảm thấy cần phải loại bỏ nhiều thứ không cần thiết để tập trung vào những điểm mình muốn bày tỏ, cái tinh thần của bức tượng. Tôi cảm giác tinh thần bên trong một tác phẩm thường sẽ toát ra một cách toàn vẹn nhất khi không bị phân tán bởi những thứ bề mặt, những trang trí bên ngoài. Vì thế tôi đơn giản hóa tất cả một cách tối đa để người khác có thể tìm thấy cái tinh thần của tác phẩm thật rõ ràng.
&: Anh tìm nguồn cảm hứng từ đâu?
Thái Nhật Minh: Thực ra tất cả nguồn cảm hứng của tôi không ở đâu xa mà bắt nguồn ngay trong cuộc sống hằng ngày. Khi tôi đi đến một nơi nào đó, ngắm nghía hoặc quan sát một sự vật nào đó, thỉnh thoảng tôi tìm thấy những điều bất ngờ, chúng tạo ra cảm hứng và ý tưởng trong tôi. Hoặc ngay cả với những thứ rất quen thuộc hằng ngày, có khi tôi không bao giờ để ý đến, nhưng một khi tôi nhìn ra chúng, chúng tác động đến suy nghĩ và gợi nên rất nhiều cảm hứng.
Ví như chuỗi tác phẩm mang tên “Mùa sinh sản” lần này tôi chuẩn bị trưng bày, tôi có ý tưởng về nó khi tôi bắt gặp những con vật trốn chạy khi thấy người qua. Tôi dõi theo những hành động của chúng và nhận ra rằng những con đực có lẽ đang kiếm tìm, còn những con cái thì cũng đang chờ đợi bạn tình. Khi chúng thấy bóng người qua, chúng chạy đi, nguyên những thay đổi trên cơ thể, hình ảnh đó tác động đến tôi và khi nhận thấy sự biến đổi không chỉ về tâm lý mà cả về hình dạng của chúng, tôi nảy ra ý tưởng. Tôi cho rằng những sự thay đổi của chúng vô cùng tinh tế, và thế nên tôi cố gắng ghi lại bằng tượng giấy.
&: Nói đến “Mùa Sinh Sản”, tại sao anh lại chọn giấy chứ không phải chất liệu nào khác anh từng sử dụng?
Thái Nhật Minh: Giấy không phải một chất liệu mới mẻ, nó đã có từ lâu và được rất nhiều nhà điêu khắc sử dụng. Từ năm 2007, tôi bắt đầu thử nghiệm chất liệu này, theo một cách truyền thống là dùng vôi và mật để trộn chúng với nhau.
Điều đầu tiên tôi cảm nhận thấy là chất liệu này rất hay, nó truyền cảm và có khả năng nắm giữ cũng như bộc lộ ngay cảm xúc của mình mà không cần qua một công đoạn gián tiếp nào. Nó giữ nguyên được cảm xúc trực tiếp, từ khi làm đến khi hoàn thiện, nguyên vẹn như thế và tôi cũng có thể dừng lại hay sửa chữa bất cứ khi nào tôi muốn. Chất liệu này là một chất liệu rất thân thiện, tình cảm.
Tôi chọn giấy chứ không phải chất liệu nào khác cho chuỗi tác phẩm “Mùa Sinh Sản” cũng là vì khả năng nắm giữ và truyền đạt cảm xúc tức thì của giấy. Thật ra chất liệu tôi thích nhất vẫn luôn là kim loại. Đây là một chất liệu có khả năng hoàn thiện cao và có khả năng xử lý. Tuy nhiên, với kim loại tôi sẽ phải đi qua rất nhiều khâu. Đầu tiên phải làm tượng đất, sau đó đổ khuôn lại, tạo ra một chất liệu trung chuyển: thạch cao. Sau đó đưa mô hình thạch cao đó tới một xưởng đúc, vậy là lại chuyển qua một công đoạn gián tiếp nữa. Sau đó, những lỗi khuôn và cả công đoạn chỉnh sửa cũng khá vất vả, chưa kể là quá trình này kéo dài khá lâu. Có khi cả tháng mới có thể hoàn thành được một tác phẩm như vậy. Với giấy thì làm tới đâu được tới đó và mình có thể dừng lại ở đâu tùy ý. Bất kỳ khi nào mình muốn dừng đều được, không mất quá nhiều công sức chỉnh sửa.
&: Dự án “Mùa Sinh Sản” lần này bắt đầu từ khi nào và anh mất bao lâu để chuẩn bị?
Thái Nhật Minh: Trưng bày “Mùa Sinh Sản” lần này tại Manzi khá đặc biệt bởi tôi phát triển ý tưởng này theo một quan niệm mới, dành riêng cho không gian này. Trưng bày lần này tôi muốn thử nghiệm việc đưa điêu khắc và cuộc sống dưới dạng thức nghệ thuật thị giác, mang theo một câu chuyện. Ở Manzi lần này, mọi thứ vẫn sẽ hoạt động bình thường, điêu khắc đặt ở trong không gian đó không bị thay đổi gì, nó không chỉ là không gian triển lãm mà nó phải hòa vào và trở thành không gian sống. Đây là một trong những quan niệm mà tôi đang tập trung làm việc cùng với dự án New Form, một dự án thử nghiệm về điêu khắc đương đại nhằm đưa những quan niệm về sáng tác điêu khắc ở một tư duy mới.
Với “Mùa Sinh Sản”, tôi bắt đầu có ý tưởng này từ khoảng tháng hai năm ngoái. Sau khi lên ý tưởng này, tôi ghi lại chúng trên giấy rồi tùy vào từng bản phác thảo, dựa vào độ chín, độ rõ ràng của ý tưởng mà tôi sẽ quyết định lên những bản phác thảo bằng mô hình. Sau đó là công đoạn lựa chọn chất liệu, xem khả năng của nó thế nào, liệu nó chuyển tải được ý tưởng đến đâu và mình có khả năng xử lý đến đâu. Thường thì từ bước thử nghiệm đến khi triển khai bất cứ dự án nào một cách sâu sắc và rộng hơn, tôi mất ít nhất là nửa năm.
&: Anh bắt đầu làm việc tại xưởng này từ khi nào và nó có ý nghĩa thế nào với anh?
Thái Nhật Minh: Tôi bắt đầu làm việc tại xưởng này từ năm 2010. Có thể nói tìm được một nơi như thế này ở Hà Nội khó vô cùng. Tôi nghĩ nó [xưởng điêu khắc của Minh ở Long Biên] là một không gian khá yên tĩnh để tôi có thể tập trung làm việc và tạo ra những tác phẩm ưng ý. Chỗ này gọi là xưởng cho sang trọng vậy, chứ thực chất tôi cho nó chỉ là nơi mình làm việc mà thôi.
