Viết bởi Siu Pham
Người ta có thể làm một phim hay, hay một phim dở với rất nhiều tiền, cũng như làm một phim dở với rất ít tiền. Mặt trời đen của Trương Quế Chi chắc chắn đã được làm với một chi phí gần như là số không. Nhiều người khoan dung hơn thì nói những phim làm ít tiền không phải là phim chuyên nghiệp, chỉ là những phim amateur. Điều này có lẽ họ có lý : như nhiều phim khác cùng rơi vào cảnh ngộ này, Mặt trời đen của Trương Quế Chi chỉ có một mình cô, 25 tuổi và thực hiện các khâu như: kịch bản, đạo diễn, sản xuất…với một bạn quay phim và hai người bạn diễn viên. Người ta không tìm thấy những hình ảnh đẹp duy mỹ mà bộ phim nào cũng phải có chỉ để đồng bộ hoá ở khâu cuối cùng như tất cả các sản phẩm nghệ thuật nghe nhìn. Mặt trời đen đề nghị một tiếp cận mới, thô bạo hơn, trong sáng và nhiều chất thơ hơn, khiến người xem chao đảo hơn, và có thể đã mở ra một con đường mới cho các nhà làm phim trẻ Việt Nam.
Chất lượng thực sự của Mặt trời đen nằm trong cái cảm xúc mãnh liệt liên hệ giữa sự ít phương tiện nhất và đề nghị về thẩm mỹ, về nội dung chính trị, xã hội của nó. Không có bối cảnh cầu kỳ, chỉ có một con đường bụi bậm, hoang tàn đổ nát và một cái mái nhà với một sân thượng vu vơ. Trương Quế Chi đã biến sự thiếu thốn này thành phương tiện để thành công. Người xem liên tục cảm thấy sự hiện diện của máy quay nhưng cũng vì thế mà nó đã khiến những ẩn dụ của phim trở thành bức xúc, bộc bạch được sự rời rã, hoang mang mà không cần lời nói. Ẩn dụ này tuy bức xúc nhưng tuyệt nhiên không có vẻ gì là khẩn cấp nhờ việc sử dụng những câu thoại trong vở kịch của Nguyễn Huy Tưởng. Cách chỉ đạo diễn viên của khiến khoảng cách cần có của cảm xúc được tôn trọng, khiến câu chuyện không nhuốm màu bi lụy.
Phim tưởng như không có sự nhất quán, giữa hai nhân vật với hai bộ quần áo cổ trang của một sân khấu kịch rẻ tiền nào đó, đối thoại không ăn nhập gì với khung cảnh vôi gạch ngổn ngang của kiểu phát triển xây dựng «Xây xong rồi lại dỡ đi ấy mà» Nhưng vì thế mà cách sử dụng ẩn dụ đầy chất thơ, cái can đảm trong việc lựa chọn tinh tế của tình huống để có được hình ảnh lạ lẫm đã lột tả được sự trôi nổi của hai nhân vật chính. Cảnh rộng từ xa nhân vật nam ngồi chơ vơ trên đống gạch với cái cần cẩu bên cạnh đã cực tả được cái hoang mang của con người trước những thay đổi không liên quan gì đến họ.
Phép ẩn dụ của đối thoại trong phim này vô cùng ấn tượng, đối thoại tầm thường, đều đều, xa vắng của nhân vật trong vở kịch cổ trang diễn dở là một chọn lựa mới mẻ, chưa từng thấy. Cú máy dài từ ngoài vào trong căn nhà chung cư qua cái bếp, lên cầu thang ra sân thượng, qua cảnh xem ti vi bâng quơ của cả gia đình đến cảnh nhân vật nữ lắc người đong đưa và anh diễn viên hút thuốc hờ hững trên sân thượng, hậu cảnh xa xa rì rầm cả một thành phố … cho ta thấy cả đời thường mà mọi người đang chấp nhận một cách tự nhiên, gần như là dửng dưng.
Tuy thế mọi cảnh đều như đang nhẹ nhàng thúc đẩy hai người trẻ chạy trốn trước tai ương nào đó. Đây cũng chính là cái thúc đẩy của tiếng gọi vừa hăng hái vừa an ủi của tình yêu điện ảnh. Một phim không giống phim nào (như một lời khen tặng) với sức mạnh nội dung và hình thức như thể mở ra một hướng đi cho những người làm phim kinh phí thấp, phim tác giả, độc lập ở VN.
Mặt Trời Đen sẽ được trình chiếu tại Manzi vào ngày 04 tháng Năm trong chuỗi phim trình chiếu của Yxineff. Bộ phim sau đó sẽ được tham dự vào cuộc thi Quốc tế của Liên hoan Phim ngắn Quốc tế Oberhausen vào ngày 06 tháng Năm. Bộ phim cũng đã được chọn tham dự vào Les Rencontres Internationales tại Gaite Lyrique ở Paris, tại Liên hoan Phim Phụ nữ Quốc tế Creteil và Liên hoan Phim ngăn Quốc tế Villeurbanne.
●●
Viết ngày 14/4/2014 tại Hội An
Siu Phạm sinh năm 1946 tại Hà Nội. Bà từng học Lịch sử nghệ thuật, Phân tích điện ảnh ở Đại học Genève. Bà đã thực hiện nhiều vở sân khấu đương đại và làm các bộ phim tài liệu cùng Jean Luc Mello. Bộ phim truyện đầu tay “Đó hay đây” của bà được lựa chọn vào vòng tranh giải Những xu hướng mới (New Currentss) của LHP Busan 2011. Bộ phim thứ hai “Căn phòng của mẹ”(Homotratus) vừa đạt giải Nhãn quan độc đáo nhất (Best unique Vision) của LHP Queens World tổ chức tại New York.
