Salon Natasha Đám cưới của Vũ Tân Dân và Natasha Kraevskaia
Nhìn vào bên trong xưởng làm việc của một nghệ sĩ có cảm giác nơi đó là một chốn riêng tư. Nhìn ngắm không gian họ tạo ra hay chọn để hoạt động nghệ thuật dường như hé lộ phần nào tính cách của người nghệ sĩ đó. Mở những ghi chép của họ ra – xem những nét vẽ nghuệch ngoạc, những mẩu thông tin cắt rời, những ghi chép tay – giống như nhìn trộm vào tâm trí họ và hiểu được một chút về con người đó.
Có rất nhiều những tư liệu như thế với những nghệ sĩ phương Tây. Luôn có những bức hình của bất kì nghệ sĩ nào mà bạn biết đang làm việc trong xưởng của họ. Còn có những bức hình về cuộc sống riêng, về tình nhân của họ. Những bức thư và nhật kí của họ, thường công chúng có thể được xem. Ở Châu Á, có rất ít những tư liệu tương tự về phần lịch sử nghệ thuật này, đặc biệt ở mảng nghệ thuật đương đại.
Salon Natasha Kí hoạ Vũ Tân Dân bởi Bùi Xuân Phái
Tổ chức Asia Art Archive (AAA) đặt mục tiêu thay đổi điều này. Họ có trong tay khoảng 45.000 bản ghi chép, một vài trong số đó đã được số hóa và xem được trực tuyến, bao gồm cả những tư liệu về các nhà nghiên cứu nghệ thuật.
Một bộ sưu tập đáng chú ý có chủ điểm là các nghệ sĩ của nền nghệ thuật đương đại Trung Quốc trong giai đoạn 1980 đến 1990 thu lượm các tư liệu về Zhang Peili, người được mọi người biết đến chủ yếu bởi những video nghệ thuật của anh, và cả Zhang Xiaogang và Mao Xuhui – những họa sĩ hàng đầu phong cách tranh siêu thực. Ở AAA có cả các tài liệu về nhà phê bình nghệ thuật hàng đầu Ấn Độ Geeta Kapur và nghệ sĩ đương đại Vivan Sundaram. Với Việt Nam, có hai bộ sưu tập, một thu thập những chất liệu từ Salon Natasha ở Hà Nội và một từ Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Không Gian Xanh ở thành phố Hồ Chí Minh. Những bộ sưu tập này cùng nhau bắt đầu kiến tạo một bản ghi chép cho nghệ thuật trong khu vực.
Salon Natasha Vũ Tân Dân đầu những năm 90
Không Gian Xanh (Vietnam Blue Space) và Salon Natasha là hai nơi mà chỉ ở đó nghệ sĩ mới có thể đạt đến bất cứ mức độ nào của tự do nghệ thuật ở những năm đầu 1990. Không Gian Xanh từng là một nhà triển lãm nằm trong bảo tàng mĩ thuật nhưng nó vận hành riêng nhờ có Quỹ Ford. Salon Natasha, khởi đầu là nhà riêng của nghệ sĩ Vũ Dân Tân và vợ anh Natasha Kraevskaia, nơi này thậm chí còn có nhiều sự độc lập hơn. Salon Natasha từng đáp ứng được rất nhiều mục đích. Nó thường mở cửa cho công chúng tham gia các cuộc hội thảo và là không gian trưng bày cho rất nhiều những triển lãm, là xưởng làm việc của Vũ Dân Tân, là tụ điểm gặp gỡ của các nghệ sĩ và những người bạn của họ, là không gian nơi nghệ thuật được sáng tạo và thử nghiệm.
Salon Natasha Vũ Tân Dân đầu những năm 80
Những tài liệu lưu giữ về Salon Natasha, với sự riêng tư của một mái ấm, những lát cắt của cuộc sống, gia đình với những người bạn và những bản vẽ, những tờ bướm và những hình ảnh mặt ngoài ngôi nhà là một thoáng hấp dẫn thấy được từ thành phần quan trọng này trong lịch sử mĩ thuật Việt Nam.
Như AAA viết trên trang của họ, những sưu tập này ‘chỉ là sự bắt đầu’. Những dữ liệu online chỉ là một phần nhỏ của hàng trăm nghìn bức ảnh, buổi nói chuyện, hội thảo và những mẩu tin vẫn đang tiếp tục được cập nhật thêm.
●●
